اختلال دلبستگی واکنشی Reactive Attachment Disorder در شیرخوارگی و اوایل کودکی با الگوی رفتارهای دلبستگی مختل و از نظر رشدی نامتناسب مشخص می شود که در آن کودک ندرتا یا در حد ناچیزی برای تسلی، حمایت، حفاظت و تأمین غذا، ترجیحا به فرد مورد دلبستگی به خصوصی رجوع می کند. ویژگی اصلی، فقدان یا رشد شدیدا ناکافی دلبستگی بین کودک و مراقب بزرگسال مربوط به اوست.

به نظر می رسد کودکان مبتلا به اختلال دلبستگی واکنشی، توانایی شکل دهی دلبستگی انتخابی را دارند. با این وجود به دلیل محدود بودن فرصت ها طی رشد اولیه قادر به نشان دادن تظاهرات رفتاری دلبستگی انتخابی نیستند. از این رو در مواقع ناراحتی، تلاش ثابت برای کسب آسایش، حمایت، امنیت یا حفاظت توسط مراقب خود به عمل نمی آورند. از این گذشته کودکان مبتلا به این اختلال در چنین مواقعی واکنش چندانی به کوشش های مراقبین برای آرامش دادن به آنها، نشان نمی دهند.

ار این رو این اختلال همراه با فقدان آرامش طلبی و واکنش به رفتارهای آرامش دهنده در حد مورد انتظار، است. بدین لحاظ در کودکان مبتلا به اختلال دلبستگی واکنشی، در طی ارتباطات معمول با مراقبین، تظاهرات هیجانی مثبت وجود ندارد یا کاهش نشان می دهد. علاوه بر آن، توانایی تنظیم هیجانات هم مختل است و حملاتی از هیجانات منفی از قبیل ترس، غمگینی یا تحریک پذیری غیرقابل توضیح هم مشاهده می گردد.

تشخیص اختلال دلبستگی واکنشی در کودکانی که از نظر مرحله رشد هنوز قادر به شکل دهی دلبستگی انتخابی نیستند نباید مطرح شود. به همین دلیل سن رشدی کودک باید حداقل ۹ ماه باشد.

ملاکهای تشخیصی

برای تشخیص اختلال دلبستگی واکنشی بایستی ۷ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: یک الگوی پایدار رفتار مهارشده، با کناره جویی هیجانی در مقابل مراقبین بزرگسال که با هر دو مورد زیر مشخص می شود:

۱- کودک در مواقع ناراحتی به ندرت یا در حد خیلی کم به دنبال تسلی می گردد.

۲- کودک در مواقع ناراحتی به ندرت یا در حد خیلی کم به دلداری و تسلی واکنش نشان می دهد.

B: اختلال پایدار اجتماعی و هیجانی که حداقل با یکی از موارد زیر مشخص می شود:

۱- حداقل واکنش اجتماعی و هیجانی نسبت به دیگران

۲- محدودیت در عواطف مثبت

۳- دوره هایی از تحریک پذیری، غمگینی یا ترس شدید که حتی در روابط غیرتهدیدگر با مراقبین بزرگسال هم خود را نشان می دهد.

C: کودک الگویی از مراقبت به شدت ناکافی را تجربه کرده است که حداقل با یکی از موارد زیر مشخص است:

۱- غفلت یا محرومیت اجتماعی به شکل فقدان مستمر برخورداری از نیازهای اساسی برای آسایش، انگیزش و تحریک و محبت از سوی مراقبیت بزرگسال.

۲- تغییرات مکرر مراقب اولیه که فرصت شکل گیری دلبستگی پایدار را محدود می کند.

۳- پرورش در محیط هایی غیرعادی که فرصت برای شکل گیری دلبستگی های انتخابی شدیدا محدود است (مثل مؤسساتی که نسبت تعداد کودک به مراقب خیلی بالاست).

D: نوع مراقبت مذکور در ملاک C، مسؤول رفتار مختل ملاک A فرض شود (یعنی اختلالات ملاک A به دنبال فقدان مراقبت کافی مندرج در ملاک C شروع شده باشد).

E: ملاک های اختلال طیف اوتیسم (درخودماندگی) وجود نداشته باشد.

F: اختلال زیر سن ۵ سالگی مشهود باشد.

G: سن رشدی کودک حداقل ۹ ماه باشد.

تشخیص افتراقی

اختلال طیف اوتیسم (درخودماندگی)، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوش)، اختلالات افسردگی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال دلبستگی واکنشی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

کم توانی ذهنی Intellectual Disability (اختلال رشدی هوشی Intellectual Developmental Disorder) اختلالی است که در دوره رشد شروع می شود و دربرگیرنده نقصان کارکرد انطباقی و هوشی فرد در حوزه های عملی، اجتماعی و مفهومی است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص کم توانی ذهنی بایستی ۳ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: نقصان کارکردهای هوشی مانند استدلال، حل مسأله، برنامه ریزی، تفکر انتزاعی، قضاوت، یادگیری تحصیلی و یادگیری از تجارب که هم در ارزیابی های بالینی و فردی و هم در آزمون های استاندارد هوش تأیید شده است.

B: نقصان کارکرد انطباقی که منجر به عدم دستیابی کودک به استانداردهای رشدی و اجتماعی – فرهنگی در زمینه استقلال فردی و مسئولیت اجتماعی وی می شود. بدون حمایت مستمر، این نقایص انطباقی سبب محدودیت عملکرد فرد در یک یا چند فعالیت روزمره زندگی مانند برقراری ارتباط، مشارکت اجتماعی و زندگی مستقل در مکان های مختلف مانند خانه، مدرسه، کار و اجتماع می شوند.

C: شروع این نقایص هوشی و انطباقی در دوره رشد است.

مشخصه ها

سطوح مختلف شدت بر اساس عملکرد انطباقی و نه بر اساس نمره بهره هوشی (IQ) تعیین می شود چرا که عملکرد انطباقی فرد تعیین کننده میزان حمایت های مورد نیاز بیمار است. به علاوه مقیاس های اندازه گیری IQ در محدوده پایین IQ از اعتبار کمتری برخوردارند.

سطوح شدت کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوش)

به طور کلی شدت کم توانی ذهنی در سه حوزه مفهومی، اجتماعی و عملی، در چهار سطح خفیف، متوسط، شدید و عمیق یا خیلی شدید طبقه بندی می شود:

سطح خفیف (بهره هوشی ۵۰-۵۵ تا ۷۰)

حوزه مفهومی: در کودکان پیش از سن مدرسه ممکن است تفاوت ادراکی آشکاری دیده نشود. در کودکان سنین مدرسه و بزرگسالان مشکلات یادگیری مهارت های تحصیلی شامل خواندن، نوشتن، حساب، زمان و پول دیده می شود و برای رسیدن به انتظارات مربوط به آن سن نیاز به حمایت در یک یا چند زمینه فوق است. در بزرگسالان تفکر انتزاعی، عملکرد اجرایی (مانند برنامه ریزی، تدوین راهکار، اولویت بندی و انعطاف پذیری شناختی) و حافظه کوتاه مدت و همین طور به کارگیری عملی مهارت های تحصیلی (مانند خواندن، مدیریت مالی) دچار اختلال است. این افراد در مقایسه با همسالان برای حل مشکلات به درجات مختلف از راهکارهای عینی استفاده می کنند.  

حوزه اجتماعی: در مقایسه با همسالان با رشد طبیعی، فرد مبتلا در تعاملات اجتماعی ناپخته به نظر می رسد. برای مثال ممکن است در درک دقیق نشانه های اجتماعی همسالان دچار مشکل باشد. ارتباطات اجتماعی، مکالمه و زبان بیشتر از آنچه برای سن وی انتظار می رود ناپخته و عینی است. ممکن است در تنظیم هیجان و رفتار متناسب با سن خویش مشکل داشته باشد. این مشکلات برای همسالان وی در موقعیت های اجتماعی مختلف محسوس است. درک کمی از خطرات موجود در موقعیت های اجتماعی مختلف دارد.

حوزه عملی: ممکن است در زمینه مراقبت های شخصی، مناسب با سن خویش عمل نماید. در مقایسه با همتایان برای انجام امور پیچیده زندگی روزمره نیاز به حمایت دیگران دارد. در بزرگسالی به وضوح برای خریدهای معمولی، حمل و نقل، ساماندهی امور منزل و رسیدگی به فرزندان، خرید محصولات غذایی و مدیریت مالی و بانکی نیاز به حمایت دیگران دارد. مهارت های تفریحی شبیه سایر همسالان است گرچه برای ساماندهی و خوب انجام دادن آنها نیاز به حمایت دیگران دارد. در بزرگسالی اشتغال رقابتی بیشتر در مشاغلی دیده می شود که در آنها تأکیدی بر مهارت های ادراکی وجود ندارد. افراد مبتلا عموما برای تصمیمات قانونی و امور مراقبت های بهداشتی نیاز به کمک و راهنمایی دارند. برای تشکیل خانواده نیز نیاز به حمایت دارند.

سطح متوسط (بهره هوشی ۳۵-۴۰ تا ۵۰-۵۵)

حوزه مفهومی: در تمام دوره رشد توانایی های ادراکی فرد به شکل بارزی از همسالان خود عقب تر است. در سنین پیش از مدرسه مهارت های پیش دبستانی و تکلم به کندی پیشرفت می کند. در سنین دبستان پیشرفت در خواندن و نوشتن، ریاضیات و درک زمان و پول کند پیش می رود و نسبت به سایر همسالان محدودیت واضحی دارد. در بزرگسالی سطح تحصیلات در حد ابتدایی باقی مانده است و برای به کارگیری آموزش های فراگرفته در مدرسه، کار و زندگی شخصی نیازمند حمایت دیگران است. حمایت مداوم همیشگی برای انجام امور فکر و ادراکی روزمره زندگی ضروری است و شاید دیگران مسئولیت کامل این گونه امور زندگی وی را به عهده بگیرند.

حوزه اجتماعی: تفاوت های عمده ای در رفتارهای اجتماعی و ارتباطی فرد مبتلا و همسالانش در دوره رشد دیده می شود. معمولا ابزار اصلی ارتباطات اجتماعی زبان شفاهی است که سطحی ابتدایی و ساده تر نسبت به همسالان خود دارد. ظرفیت برقراری ارتباط در پیوند با خانواده و دوستان مشهود است و شاید فرد بتواند دوستی موفقیت آمیزی با دیگران نیز برقرار کند. گاهی روابط عاشقانه در بزرگسالی دیده می شود. با این حال این افراد یا معنی نشانه های اجتماعی را نمی فهمند یا به درستی تعبیر نمی کنند. قضاوت های اجتماعی و توانایی تصمیم گیری محدود است و اطرافیان باید به وی در این تصمیم گیری ها کمک کنند. دوستی با همسالان تحت تأثیر محدودیت اجتماعی و ادراکی وی قرار می گیرد. حمایت جدی اجتماعی و ارتباطی برای داشتن شغل و موفقیت در آن ضروری است. 

حوزه عملی: فرد می تواند امور شخصی خود مانند خوردن، لباس پوشیدن، اجابت مزاج و بهداشت خود را به عنوان فردی بالغ انجام دهد. گرچه برای رسیدن به استقلال در این امور زمان و آموزش طولانی نیاز دارد. به همین ترتیب، انجام امور خانه داری در بزرگسالی امکان پذیر است (البته با آموزش طولانی و حمایت مداوم). استخدام مستقل در مشاغلی که نیاز کمی به قوه ادراک قوی و مهارت های ارتباطی دارد امکان پذیر است ولی باید از جانب همکاران، سرپرستان و سایرین حمایت شوند تا قادر باشند از پس پیچیدگی های اضافی مانند حمل و نقل، حفظ سلامتی و مدیریت مالی برآیند. مهارت در امور تفریحی ممکن است دیده شود که با آموزش و حمایت بیشتر در طی دوره ای طولانی به دست می آید. رفتارهای غیرانطباقی در اقلیت قابل توجهی از افراد دیده می شود که موجب مشکلات اجتماعی می شود.

سطح شدید (بهره هوشی ۲۰-۲۵ تا ۳۵-۴۰)

حوزه مفهومی: کسب مهارت های ادراکی محدود است. فرد درک چندانی از زبان نوشتاری و یا مفاهیم مربوط به تعداد، کمیت، زمان یا پول ندارد. مراقبین در تمام طول عمر باید برای حل مشکلات به او کمک نمایند.

حوزه اجتماعی: زبان گفتاری از نظر دستور زبان و گنجینه لغات بسیار ضعیف است. گفتار احتمالا محدود به لغات و عبارات منفرد است. کلام و ارتباطات اجتماعی بیمار بر اینجا و اکنون و وقایع روزمره تمرکز دارد. زبان بیشتر از آن که برای شرح دادن استفاده شود برای ارتباطات اجتماعی به کار می رود. این افراد گفتگوهای ساده و ایما و اشاره (Gestural) را درک می کنند. ارتباط با اعضای خانواده و سایر افراد آشنا منشاء لذت و کمک است.

حوزه عملی: فرد برای انجام کلیه امور روزمره زندگی نیاز به کمک دیگران دارد، از جمله غذا خوردن، لباس پوشیدن، حمام و اجابت مزاج. نظارت و سرپرستی دیگران در تمام طول عمر ضروری است. فرد نمی تواند تصمیمات مسئولانه ای در ارتباط با سلامتی خود یا دیگران بگیرد. در بزرگسالان شرکت در امور منزل، فعالیت های تفریحی و کار نیاز به کمک و حمایت مداوم دارد. فراگیری مهارت در تمام حوزه ها نیازمند آموزش طولانی و حمایت همه جانبه است. رفتارهای غیرانطباقی مانند آسیب به خود در اقلیت قابل توجهی از این افراد مشاهده می شود. 

سطح عمیق یاخیلی شدید (بهره هوشی زیر ۲۵)

حوزه مفهومی: توانایی های ادراکی معمولا به جای فرایندهای نمادین به دنیای فیزیکی محدود می شود. فرد ممکن است از اجسام به شکل هدفمند برای مراقبت ازخود، کار و تفریح استفاده نماید. برخی مهارت های دیداری – فضایی  مانند جورچینی و الحاق اجسام بر اساس خصوصیات فیزیکی ممکن است دیده شود. با این حال برور هم زمان نقایص حرکتی و حسی می تواند مانع استفاده کاربردی از اشیاء گردد.

حوزه اجتماعی: فرد مبتلا درک بسیار محدودی از ارتباطات نمادین نشأت گرفته از کلام و ادا و اشارات دیگران دارد و قادر به انجام دستورات نیست. برای ابراز تمایلات و هیجانات خویش اکثرا از ارتباطات غیرکلامی و غیرنمادین بهره می گیرد. از ارتباط با اعضای نزدیک خانواده و سایر افراد آشنا لذت می برد و به تعاملات اجتماعی از طریق نشانه های هیجانی و ادا و اشارات پاسخ می دهد. بروز هم زمان نقایص جسمی و حسی چالش اصلی فعالیت های اجتماعی است.

حوزه عملی: فرد در تمام جنبه های زندگی فیزیکی روزمره، بهداشت و سلامت به دیگران وابسته است. گرچه ممکن است بتواند در برخی از این فعالیت ها مشارکت مناسبی داشته باشد. کسانی که نقص عضو شدیدی ندارند، ممکن است در برخی کارهای منزل کمک کنند (مانند جابجا کردن ظروف غذا). مبنای شرکت آنها در فعالیت های شغلی اعمال ساده با اشیاء است که باید با حمایت گسترده دیگران صورت بگیرد. برای مثال گوش کردن به موسیقی، تماشای فیلم، پیاده روی، آب بازی که همگی باید با کمک دیگران انجام گیرد. بروز هم زمان نقایص جسمی و حسی شایع است و مانع اصلی مشارکت فرد (فراتر از تماشا) در فعالیت های خانگی، تفریحی و وظایف شخصی است. در اقلیت قابل توجهی از آنان رفتارهای غیرانطباقی شایع است.

تشخیص افتراقی

اختلالات شناختی عصبی اساسی یا خفیف، اختلالات ارتباط و اختلالات خاص یادگیری، اختلال طیف درخودماندگی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته کم توانی ذهنی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

ویژگی های تشخیصی اصلی اختلال زبان Language Disorder مشکلات فراگیری و استفاده از زبان به دلیل نقایصی در درک مطلب یا به کارگیری لغات، جمله سازی یا سخن گفتن است. نقایص زبانی در ارتباطات شفاهی، ارتباطات نوشتاری یا زبان علامتی مشهود است. یادگیری زبان و استفاده از آن منوط به مهارت های دریافتی و بیانی است. توانایی های بیانی یعنی تولید علایم کلامی، اشاره ای یا صوتی، در حالی که توانایی های دریافتی اشاره به فرایندهای دریافت و درک پیام های زبانی دارد. مهارت های زبانی را باید هم در شکل دریافتی و هم در شکل بیانی ارزیابی نمود چون شدت اختلال این دو می تواند متفاوت باشد.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال زبان بایستی 4 ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: اشکالات مداوم در فراگیری یا استفاده از زبان به اشکال گوناگون (مانند: کلامی، نوشتاری، زبان علامتی و غیره) که ناشی از اختلال در درک مطلب یا تولید کلام به صورت زیر است:

۱- کاهش دایره لغات (دانش لغات و استفاده از آن).

۲- محدودیت جمله سازی (توانایی به کارگیری لغات و کنار هم چیدن آنها برای ساختن یک جمله که بر اساس اصول دستور زبان و ریخت شناسی باشد).

۳- نارسایی در سخن گفتن (توانایی استفاده از دایره لغات و پیوند دادن جملات برای توضیح یا توصیف یک موضوع یا چند واقعه یا مکالمه کردن).

B: توانمندی های زبانی به شکلی قابل توجه و قابل اندازه گیری کمتر از حد مورد انتظار برای سن فرد است و سب محدودیت های عملکردی در یک یا چند مورد زیر است:

برقراری ارتباط مؤثر، مشارکت اجتماعی، پیشرفت تحصیلی یا عملکرد شغلی.

C: شروع علایم در اوایل دوران کودکی است.

D: مشکلات فوق قابل انتساب به اختلالات شنوایی یا سایر حواس، کژکاری حرکتی یا بیماری طبی یا عصبی دیگری نیست و کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوش) یا تأخیر رشدی کلی توجیه بهتری برای آن نیست.

تشخیص افتراقی

تفاوت های طبیعی زبان، مشکلات شنوایی و سایر حواس، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی)، اختلالات عصبی (نورولوژیک)، پسرفت زبان به دلیل اختلال طیف درخودماندگی یا سندرم لاندو – کلفنر.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال زبان اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال ارتباط اجتماعی (عملی) Social (Pragmatice) Communication Disorder شامل آشفتگی در استفاده اجتماعی از زبان و ارتباطات و عملیات ها است که خود را به صورت اِشکال در فهم و رعایت قواعد اجتماعی ارتباط کلامی و غیرکلامی در زمینه های متفاوت زندگی معمولی، تغییر نحوه صحبت کردن با توجه به شرایط موجود و نیازهای شنونده و پیروی قواعد مکالمه و تعریف یک موضوع نشان می دهد. این نقایص سبب محدودیت های عملی در ارتباطات مؤثر، مشارکت اجتماعی، پیشبرد روابط اجتماعی، پیشرفت تحصیلی یا کارکرد شغلی فرد می شود. نقایص فوق توسط کم توانی حوزه های ساختاری زبان یا کاهش توانمندی های شناختی بهتر توجیه نمی شوند.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال ارتباط (عملی) اجتماعی بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: مشکلات مستمر در استفاده اجتماعی از ارتباطات کلامی و غیرکلامی که به تمام صور زیر بروز می کند:

۱- نقص در استفاده از ارتباطات برای اهداف اجتماعی مانند احوالپرسی و تبادل اطلاعات به نحوی که با زمینه اجتماعی موجود همخوانی داشته باشد.

۲- عدم توانایی تغییر ارتباط برای هماهنگی با بستر موجود یا نیازهای فرد شنونده مانند متفاوت بودن صحبت در کلاس یا حیاط مدرسه، متفاوت بودن صحبت با کودک و یا بزرگسال و پرهیز از استفاده بیش از اندازه از زبان رسمی.

۳- اشکال در دنبال کردن قواعد مکالمه و داستان گویی مانند رعایت نوبت مکالمه، تکرار جمله به شکلی دیگر وقتی پیغام به درستی دریافت نشده و آگاهی از نحوه استفاده از علایم کلامی و غیرکلامی برای تعاملات معمول.

۴- اشکال در درک مواردی که مستقیما به آنها اشاره نشده (مانند استنباط) و درک معانی مفاهیم دوپهلو و مبهم (مانند اصطلاحات، شوخی، استعاره، معانی چندگانه یا جناس که برای تفسیر صحیح آن باید به زمینه و بستر موجود توجه کرد).

B: این نقایص سبب محدودیت های عملی در یک یا چند مورد زیر می شود: برقراری ارتباطات مؤثر، مشارکت اجتماعی، پیشرفت تحصیلی یا کارکرد شغلی.

C: علایم از اوایل دوره رشد آغاز می شود (ولی ممکن است تا زمانی که نیازهای مربوط به روابط اجتماعی از حد توان فرد تجاوز نکرده علایم آشکار نگردد).

D: علایم قابل انتساب به یک بیماری طبی یا عصبی دیگر یا توانایی محدود فرد در زمینه جمله سازی و دستور زبان نیست و با اختلالات طیف درخودماندگی، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوش)، تأخیر کلی رشدی یا بیماری روانی دیگری بهتر توجیه نمی شود.

تشخیص افتراقی

اختلال طیف درخودماندگی (اوتیسم)، اختلال کم توجهی – بیش فعالی، اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی)، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی) و تأخیر کلی رشدی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال ارتباط اجتماعی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال طیف درخودماندگی یا اوتیسم Autism Spectrum Disorder یکی دیگر از اختلالات رشدی عصبی است که ویژگی اصلی آن نقصان مداوم در برقراری ارتباطات و تعاملات اجتماعی دو جانبه و الگوهای تکراری و محدود رفتار، علایق یا فعالیت ها است. این علایم از اوایل کودکی وجود دارند و سبب اختلال یا محدودیت در کارکرد روزمره می شوند.

مرحله ای که در آن نقصان کارکرد فرد آشکار می شود با توجه به خصوصیات فردی و محیط زندگی بیمار بسیار متفاوت است. ویژگی های اصلی تشخیصی در دوران کودکی قابل مشاهده هستند، ولی مداخلات درمانی، رفتارهای جبرانی و حمایت های جاری می تواند مشکلات موجود را لااقل در بعضی زمینه ها مخفی نگهدارد. تظاهرات اختلال نیز با توجه به شدت درخودماندگی، میزان رشد و سن تقویمی کودک تفاوت های زیادی دارند و مفهوم کلمه طیف در همین نکته نهفته است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال طیف درخودماندگی یا اوتیسم بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: نقصان مداوم ارتباط و تعاملات اجتماعی در موقعیت های مختلف، که به شکل موارد زیر، در حال حاضر یا در گذشته بروز می کند:

۱- تخریب روابط دوجانبه هیجانی – اجتماعی به درجات مختلف مثلا از رویکرد اجتماعی نابهنجار و عدم مکالمه عادی دوجانبه تا کاهش سهیم کردن دیگران در علایق، هیجانات یا عواطف خود یا عدم توانایی شروع یا پاسخ به تعاملات اجتماعی.

۲- نقص در رفتارهای ارتباطی غیرکلامی مورد استفاده در تعاملات اجتماعی به درجات مختلف برای مثال: انسجام ضعیف ارتباط کلامی و غیرکلامی، ناهنجاری تماس چشمی و زبان بدنی، افت شدید درک و استفاده از ایما و اشاره، فقدان کامل ابراز هیجانات با کمک چهره و ارتباط غیرکلامی.

۳- نقص در ایجاد، حفظ و درک روابط که از یک اشکال در تعدیل رفتار در موقعیت های مختلف اجتماعی تا ناتوانی در دوست یابی و مشارکت در بازی های تخیلی مشترک و یا عدم وجود علاقه به همتایان دیده می شود.

B: الگوهای علایق، رفتار و فعالیت های تکراری محدود به نحوی که حداقل در دو مورد زیر چه در حال و چه در گذشته وجود داشته باشد:

۱- رفتارهای حرکتی، استفاده از اشیاء و گفتار به صورت قالبی یا تکراری (مانند: حرکات ساده قالبی، ردیف کردن اسباب بازی ها، پرتاب اشیاء، پژواک کلام، عبارات ویژه).

۲- اصرار به یکنواختی، پیروی انعطاف ناپذیر از عادات روزمره یا الگوها و آداب رفتاری کلامی و غیرکلامی یکسان (ماننده ناراحتی شدید هنگام تغییرات جزئی، مشکل با جابجایی ها، الگوهای تفکر انعطاف ناپذیر، آداب معاشرت خاص، باید هر روز از همان مسیر برود یا هر روز همان غذای همیشگی را بخورد).

۳- علایق وی شدیدا محدود و ثابت است و شدت و تمرکز نابهنجار دارد (مانند دلبستگی شدید یا مشغولیت با اجسام غیرمعمول، علایق شدیدا محدود یا ثابت).

۴- واکنش بیشتر از معمول یا کمتر از حد به محرک های حسی، علاقه غیرعادی به جوانب حسی محیط (مانند بی تفاوتی آشکار به درد/حرارت، واکنش ناخوشایند به برخی صداها یا منسوجات، بو کردن و یا لمس بیش از اندازه اشیاء، محو تماشای اشیاء نورانی یا حرکات شدن).

C: علایم فوق باید در اوایل دوران رشد وجود داشته باشد (گرچه ممکن است تا زمانی که مقتضیات اجتماعی بیش از ظرفیت کودک نشود آشکار نشوند یا ممکن است در سنین بالاتر با کمک راهکارهای آموخته شده مخفی باقی بمانند).

D: علایم فوق سبب تخریب بارز کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم عملکرد فرد می شوند.

E: این اختلال ها توسط کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی) یا تأخیر کلی رشدی بهتر توجیه نمی شوند. کم توانی ذهنی و اختلال طیف درخودماندگی اغلب با یکدیگر بروز می کنند. برای تشخیص گذاری دوگانه، ارتباطات اجتماعی باید کمتر از حد مورد انتظار رشد هوشی بیمار باشد.

میزان شدت اختلال طیف درخودماندگی

شدت اختلال طیف درخودماندگی از نظر میزان تخریب در ارتباطات اجتماعی و الگوهای رفتاری تکراری محدود، در سه سطح بررسی می شود؛ درجه ۳ (نیازمند حمایت بسیار زیاد)، درجه ۲ (نیازمند حمایت قابل توجه) و درجه ۱ (نیازمند حمایت).

درجه ۳ (نیازمند حمایت بسیار زیاد)

 ارتباطات اجتماعی: نقایص شدید ارتباطات اجتماعی کلامی و غیرکلامی باعث افت شدید عملکرد، پا پیش نهادن بسیار محدود برای تعاملات اجتماعی و عدم اجابت دعوت دیگران برای برقراری رابطه اجتماعی می شود. مثلا فردی که دایره لغات مفهوم کمی دارد به ندرت اقدام به گفتگو با دیگران می کند و اگر این کار را بکند از روش های غیرعادی صرفا برای برآورده کردن نیازها کمک می گیرد و فقط به برخوردهای اجتماعی ساده و صریح پاسخ می دهد.

الگوهای رفتاری تکراری محدود: انعطاف ناپذیری رفتاری، دشواری فراوان در تطابق با تغییرات و یا سایر رفتارهای تکراری و محدود فرد که شدیدا با کارکرد وی در تمام زمینه ها تداخل دارد. ناراحتی یا دشواری زیاد برای تمرکز یا کاری که در حال انجام آن است.

درجه ۲ (نیازمند حمایت قابل توجه)

ارتباطات اجتماعی: نقایص قابل توجه در مهارت های ارتباطات اجتماعی کلامی و غیرکلامی، مشکلات اجتماعی حتی با وجود حمایت آشکار است. شروع محدود تعاملات اجتماعی و پاسخ های محدود یا نابهنجار به دعوت های دیگران برای شروع رابطه، برای مثال فرد با استفاده از جملات ساده صحبت می کند، تعاملاتش محدود به علایق خاصی است و مشخصا ارتباطات غیرکلامی عجیب و غریبی دارد.

الگوهای رفتاری تکراری محدود: انعطاف ناپذیری رفتار، دشواری در تطابق با تغییرات، یا سایر رفتارهای محدود/تکراری آنقدر هستند که نظر دیگران را به خود جلب می نمایند و با کارکرد فرد در شرایط متفاوت تداخل دارد. ناراحتی و یا دشواری برای تغییر تمرکز یا عمل در حال انجام.

درجه ۱ (نیازمند حمایت)

ارتباطات اجتماعی: به دلیل نقایص ارتباطات اجتماعی بدون وجود حمایت های درجا دچار محدودیت های زیادی می شود. برای شروع تعاملات اجتماعی مشکل دارد و شواهد بارزی از پاسخ های غیرمعمول یا ناموفق به دعوت دیگران برای برقراری ارتباط اجتماعی دیده می شود ممکن است تمایل کمی برای تعاملات اجتماعی داشته باشند. برای مثال فرد قادر است جملات کاملی را ادا کند و در روابط اجتماعی شرکت کند ولی در مکالمات رودرور با دیگران دچار مشکل است و تلاش هایش برای دوست یابی غریب بوده و معمولا با شکست روبرو می شود.

الگوهای رفتاری تکراری محدود: انعطاف ناپذیری رفتار سبب تداخل قابل توجهی در کارکرد فرد در یک یا چند موقعیت مختلف می شود. دشواری در تعویض فعالیت ها، مشکلات ساماندهی و برنامه ریزی کارها مانع استقلال فردی است.

تشخیص افتراقی

سندرم رت، گنگی انتخابی، اختلالات زبانی و اختلال ارتباط اجتماعی (عملی)، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی) بدون اختلال طیف درخودماندگی، اختلال حرکات قالبی، اختلال کم توجهی – بیش فعالی، اسکیزوفرنیا.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال طیف درخودماندگی یا اوتیسم اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.