اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی Disruptive Mood Dysregulation Disorder شامل تحریک پذیری مزمن مداوم و شدید است. تظاهرات بالینی این تحریک پذیری به دو صورت مشاهده می شود:

شکل اول: فوران های خشم مکرر که عمدتا در واکنش به ناکامی به صورت کلامی یا رفتاری رخ می دهد (نوع رفتاری به شکل پرخاشگری شدید نسبت به دیگران، خود یا اثاثیه). این عصبانیت ها به دفعات زیاد (یعنی به طور متوسط حداقل هفته ای سه بار) در طی حداقل یک سال و حداقل در دو موقعیت متفاوت مانند خانه یا مدرسه رخ می دهند و با سن رشدی فرد متناسب نیستند.

شکل دوم: تظاهر تحریک پذیری شدید، خلق عصبانی یا تحریک پذیر مداوم و مزمنی است که در بین فوران های خشم آنی مشاهده می شود. این خلق عصبانی یا تحریک پذیر باید از صفات شخصیتی کودک نشأت گرفته باشد و در اکثر اوقات روز و تقریبا تمام روزها دیده شود و از نظر اطرافیان کودک چشمگیر باشد.

تظاهرات بالینی اختلال فوق باید با دقت از سایر بیماری های مرتبط به ویژه اختلال دوقطبی کودکان افتراق داده شود. در واقع افزودن این اختلال به DSM-5 نگرانی های قابل توجهی بود که در ارتباط با طبقه بندی تشخیصی و درمانی کودکانی که نسبت به کودکان مبتلا به اختلال دوقطبی کلاسیک (یعنی دوره ای) تحریک پذیری مداوم، و مزمن تری داشتند، وجود داشت.

برخی از پژوهشگران تحریک پذیری شدید مستمر و غیردوره ای را وجه تشخیصی اختلال دوقطبی کودکان در نظر می گیرند هر چند هم DSM-5 و هم DSM-IV ایجاب می کنند برای تشخیص اختلال دوقطبی I و II باید ذر کودکان مبتلا حملات مجزای مانیا یا هیپومانیا دیده شود. در طول دهه های آخر قرن بیستم این عقیده پژوهشگران که تحریک پذیری شدید غیردوره ای یکی از تظاهرات مانیای اطفال است سبب افزایش چشمگیر میزان تشخیص اختلال دوقطبی در کودکان شده بود.

این افزایش شدید بیشتر از آنجا نشأت می گرفت که در واقع بالینگران حداقل دو دسته تظاهرات بالینی مختلف را در یک طبقه تشخیصی با یکدیگر ترکیب می کردند. به این معنی که هم تظاهرات دوره ای کلاسیک مانیا و هم تظاهرات غیردوره ای تحریک پذیری شدید را به عنوان اختلال دوقطبی کودکان تشخیص می دادند. در DSM-5 کلمه اختلال دوقطبی منحصرا برای تظاهرات دوره ای علایم دوقطبی به کار گرفته می شود. در DSM-IV تشخیصی وجود نداشت که کودکان و نوجوانانی را دربرگیرد که شاه علامت آنها تحریک پذیری شدید، مستمر، غیردوره ای است، در حالی که در DSM-5 با لحاظ نمودن تشخیص اختلال کژتنطیمی خلقی ایذایی طبقه مجزایی را برای این تظاهرات در نظر گرفته است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی ۱۱ ملاک زیر بایستی در نظر گرفته شود:

A: فوران های خشم مکرر شدید که به صورت کلامی (مثلا پرخاش های کلامی) و یا رفتاری (مانند پرخاشگری فیزیکی به اشخاص یا اجسام) بروز می کنند و از نظر شدت یا مدت به هیچ وجه با موقعیت موجود یا عامل محرک آن همخوانی ندارند.

B: این فوران های خشم با سطح رشد و نموی فرد هماهنگی ندارند.

C: این فوران ها به طور متوسط هفته ای حداقل سه بار رخ می دهند.

D: در بین این فوران ها، در اکثر ساعات روز و تقریبا تمام روزها خلق بیمار تحریک پذیر یا خشمگین است و توسط دیگران قابل مشاهده است (مثلا والدین، معلمین و همسالان).

E: ملاک های A تا D برای حداقل ۱۲ ماه ادامه دارد. در طی این مدت هیچگاه دوره حداقل سه ماه متوالی وجود نداشته که بیمار فاقد تمامی ملاک های A – D باشد.

F: ملاک های A و D در حداقل دو مورد از موقعیت های زیر دیده می شود (منزل، مدرسه و یا همسالان) و در حداقل یکی از موقعیت ها شدید است.

G: این تشخیص را نباید برای بار نخست قبل از ۶ سالگی و یا بعد از ۱۸ سالگی گذاشت.

H: بر اساس اطلاعات حاصل از شرح حال یا مشاهده، سن شروع ملاک های A تا E باید قبل از ۱۰ سالگی باشد.

I: هیچگاه دوره مجزای خلقی طولانی تر از یک روز وجود نداشته است که در آن تمام ملاک های تشخیصی دوره مانیا یا هیپومانیا، به جز ملاک مدت، برآورده شده باشد.

نکته: خلق بالایی که متناسب با رشد فرد بوده و در رابطه با وقایع مثبت یا انتظار وقوع آن رخ می دهد را نباید به عنوان علامتی از مانیا یا هیپومانیا در نظر گرفت.

J: این رفتارها منحصرا در یک دوره افسردگی اساسی بروز نمی کند و توسط یک اختلال روانی دیگر بهتر توجیه نمی شود (مثلا اختلال طیف درخودماندگی، اختلال استرس پس از سانحه، اختلال اضطراب جدایی، اختلال افسردگی مداوم [افسرده خویی]).

نکته: این تشخیص را نمی توان هم زمان با اختلال نافرمانی مقابله جویانه، اختلال انفجاری متناوب، یا اختلال دوقطبی عنوان نمود ولی امکان هم زمانی آن با سایر اختلالات مانند اختلال افسردگی اساسی، اختلال ADHD، اختلال سلوک و اختلالات مصرف مواد وجود دارد. در افرادی که ملاک های تشخیصی هر دو اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی و اختلال نافرمانی مقابله جویانه کامل است باید فقط اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی را ثبت نمود. اگر فردی حتی یکبار دچار دوره مانیا یا هیپومانی شده است باید تشخیص اختلال فوق را کاملا کنار گذاشت.

K: این علایم ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده یا یک بیماری طبی یا عصبی دیگر نیست.

تشخیص افتراقی

اختلالات دوقطبی، اختلال نافرمانی مقابله جویانه، اختلال ADHD و اختلال افسردگی اساسی، اختلالات اضطرابی و اختلال طیف درخودماندگی، اختلال انفجاری متناوب.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال افسردگی اساسی Major Depressive Disorder شامل یک دوره حداقل دوهفته ای است که در طی آن یا خلق افسرده، یا فقدان علایق یا لذات در تقریبا تمام فعالیت ها دیده می شود. در کودکان و نوجوانان گاهی به جای خلق افسرده، تحریک پذیری دیده می شود. علاوه بر ملاک فوق بیمار باید حداقل چهار علامت از فهرست علایم ذکر شده را داشته باشد که شامل تغییرات اشتها یا وزن، خواب و فعالیت های روانی – حرکتی، کاهش انرژی، احساس بی ارزشی یا گناه، مشکلات تفکر ، تمرکز یا تصمیم گیری، یا افکار مکرر مرگ یا افکار خودکشی یا طرح نقشه خودکشی یا اقدام به آن است.

برای اینکه علامتی به عنوان علامت اختلال افسردگی اساسی محسوب شود باید یا به تازگی بروز کرده باشد یا باید نسبت به زمان قبل از بروز بیماری فرد تغییر محسوس مشاهده گردد. علایم باید در اکثر اوقات روز و تقریبا تمام روزها برای حداقل دو هفته متوالی ادامه داشته باشند. دوره افسردگی موجود باید از نظر بالینی موجب ناراحتی چشمگیر یا افت کارکرد شغلی، اجتماعی و سایر جنبه های مهم کارکردی فرد گردد. در برخی از افرادی که دچار حملات خفیف بیماری هستند کارکرد فرد با کمک تلاش دوچندان در طبیعی باقی می ماند.

معمولا در حملات افسردگی اساسی فرد خلق خود را به شکل افسرده، غمگین، ناامید، مأیوس یا ناشاد ذکر می کند. گاهی از اوقات بیمار در ابتدا اندوه خود را بیان نمی کند ولی بعدا در حین مصاحبه به تدریج مشخص می شود (مثلا به نظر می رسد هر لحظه امکان گریه کردن بیمار وجود دارد). در برخی از بیماران که از کسالت، نداشتن احساس یا احساس اضطراب شکایت دارند، وجود خلق افسرده را می توان از چهره و نگاه بیمار تشخیص داد.

برخی از بیماران بیشتر از آنکه از خلق افسرده شکایت داشته باشند، مشکلات جسمی را مطرح می نمایند (مانند درد و کوفتگی بدنی) یا بسیاری از بیماران تشدید تحریک پذیری را مطرح می کنند (مثلا خشم مداوم، تمایل به ابراز عصبانیت در واکنش به وقایع یا سرزنش دیگران، احساس درماندگی شدید در برابر مشکلات جزئی). در کودکان و نوجوانان خلق تحریک پذیر یا تندخو شایع تر از افسرده و غمگین است. این گونه تظاهرات خلقی را باید از الگوی تحریک پذیری در قبال ناکامی افتراق داد.

از دست رفتن علایق یا لذات به درجات متفاوت در اکثر قریب به اتفاق بیماران دیده می شود. معمولا افراد از کاهش علاقه به سرگرمی و تفریحات، بی تفاوتی نسبت به همه چیز، یا لذت نبردن از اعمالی که قبلا برای آنها لذت بخش بوده شکایت می کنند. در اکثر موارد انزوای اجتماعی یا بی تفاوتی فرد به فعالیت های لذت بحش از دید اعضای خانواده پنهان نمی ماند و از آن شکایت می کنند (مثلا کسی که قبلا شدیدا به گلف علاقه داشته، به آن رغبتی نشان نمی دهد، کودکی که از فوتبال لذت می برده دیگر ورزش نمی کند). گاهی در برخی افراد کاهش شدید میل و فعالیت جنسی مشاهده می شود.

کاهش یا افزایش اشتها یکی دیگر از علایم است. برخی از مبتلایان افسردگی اظهار می کنند، خودشان را مجبور به خوردن می نمایند. برخی دیگر از بیماران دچار پرخوری شده و میل شدید به بعضی غذاهای خاص پیدا می کنند (مانند شیرینی یا سایر کربوهیدرات ها). در مواقع کاهش یا افزایش شدید اشتها، تغییر بارز وزن (کاهش یا افزایش) و در کودکان عدم کسب وزن مورد انتظار ممکن است دیده شود.

اختلال خواب یا به صورت مشکلات در خوابیدن و کم خوابی یا پرخوابی بروز می کند. در صورت وجود بی خوابی، مشکل غالب آن بی خوابی اواسط شب است (یعنی خیلی زود از خواب برخاستن و عدم توانایی به خواب رفتن مجدد). بی خوابی ابتدایی (یعنی مشکل در به خواب رفتن) نیز دیده می شود. افزایش خواب (پرخوابی) در افراد مبتلا یا به صورت خواب طولانی شبانه یا افزایش چرت های روزانه تظاهر می کند. گاهی علت مراجعه فرد برای درمان مشکلات خواب موجود است.

تغییرات روانی – حرکتی شامل سرآسیمگی (مثلا طاقت نشستن نداشتن، پیچاندن دست ها، وول خوردن، کشیدن و مالش پوست، لباس یا سایر اجسام) یا کندی (مثلا تکلم، تفکر و حرکات بدنی آهسته، وقفه طولانی قبل از پاسخ ها، کاهش حجم، مقدار، تنوع محتوا و فعل های به کار رفته در کلام فرد یا سکوت کامل) است. سرآسیمگی یا کندی روانی – حرکتی باید به اندازه ای شدید باشد که توسط دیگران قابل مشاهده باشد و احساس ذهنی فرد به تنهایی کافی نیست.

خستگی، کاهش انرژی و ضعف شایع است. گاهی بیمار از احساس ضعف مستمری شکایت دارد که بدون انجام فعالیت فیزیکی خاصی دیده می شود. حتی برای انجام کارهای خیلی جزئی تلاش زیادی باید به خرج دهد. نتیجه مورد انتظار از کارهای انجام شده به دست نمی آید. برای مثال ممکن است بیمار از دشواری استحمام و لباس پوشیدن صبحگاهی شکایت داشته و دو برابر زمان معمول صرف آن نماید.

احساس بی ارزشی یا گناه که طی دوره افسردگی اساسی مشاهده می شود معمولا به صورت ارزیابی غیرواقع بینانه منفی ارزش خویشتن یا مشغولیت ذهنی با گناه یا نشخوار ذهن در مورد خطاهای جزئی گذشته بروز می کند. این افراد اغلب وقابع عادی و خنثای روزمره را سوء تعبیر می کنند و آنها را به عنوان شاهدی برای نقاط ضعف فردی خویش در نظر می گیرند و یک احساس مسئولیت شدید نسبت به وقایعی پیدا می کنند که ارتباطی با بیمار ندارند.

گاهی این احساس بی ارزشی آنقدر شدید است که به شکل هذیان در می آید (مثلا بیماری که معتقد است وی شخصا مسئول فقر موجود جهانی است). سرزنش خویش به دلیل بیماری و عدم توانایی انجام وظایف و مسئولیت های بین فردی که در اثر افسردگی به وجود آمده، بسیار شایع است و نباید به عنوان ملاک تشخیصی محسوب شود مگر اینکه به حد هذیان برسد.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال افسردگی اساسی بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: پنج مورد یا بیشتر از علایم زیر در یک دوره دوهفته ای هم زمان وجود داشته و نشان دهنده به هم خوردن کارکرد قبلی فرد باشند، حداقل یکی از علایم باید یا (۱) خلق افسرده یا (۲) از دست رفتن علایق یا لذات باشد.

نکته: علایمی راکه مشخصا مربوط به یک بیماری طبی دیگر هستند محسوب نکنید.

۱- خلق افسرده در اکثر اوقات روز و تقریبا تمام روزها وجود دارد یا خود فرد به آن اذعان دارد (مثلا احساس اندوه، ناامیدی یا پوچی) یا قابل رؤیت توسط دیگران است (مثلا ظاهری گریان دارد) (توجه: در کودکان و نوجوانان می تواند به شکل خلق تحریک پذیر دیده شود).

۲- کاهش مشخص علایق یا لذات در تمام یا تقریبا تمام فعالیت های شبانه روزی و تقریبا تمام روزها (یا خود فرد به آن اذعان دارد یا دیگران مشاهده می کنند).

۳- کاهش وزن چشمگیر بدون گرفتن رژیم غذایی یا افزایش وزن (مثلا تغییر بیش از ۵% وزن بدن طی یک ماه)، یا کاهش یا افزایش اشتها در تقریبا تمام روزها (توجه: در کودکان عدم دستیابی به وزن مورد انتظار).

۴- بی خوابی یا پرخوابی در تقریبا همه روزها.

۵- سرآسیمگی یا کندی روانی – حرکتی در تقریبا تمام روزها (باید توسط دیگران تأیید شود و تنها احساس ذهنی بی قراری یا کند شدن خود فرد کافی نیست).

۶- خستگی و فقدان انرژی در تقریبا همه روزها.

۷- احساس بی ارزشی یا احساس گناه مفرط یا نامتناسب (که می تواند هذیانی باشد) در تقریبا تمام روزها ( نه فقط احساس گناه یا سرزنش خود به خاطر بیمار بودن).

۸- کاهش توانایی تفکر و تمرکز در تقریبا تمام روزها (یا احساس ذهنی خود فرد یا مشاهده توسط دیگران).

۹- افکار مکرر مربوط به مرگ (نه فقط ترس از مرگ)، افکار راجعه خودکشی بدون هیچ نقشه خاص، یا داشتن یک نقشه ویژه برای اقدام به خودکشی یا یکبار اقدام به خودکشی.

B: علایم فوق باید از نظر بالینی سبب ناراحتی چشمگیر یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم کاری فرد گردد.

C: دوره فوق ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده یا یک بیماری طبی دیگر نیست.

نکته: ملاک A-C نشان دهنده یک دوره بیماری افسردگی اساسی هستند.

نکته: واکنش هایی که در مقابل فقدان های چشمگیر (مانند سوگواری عزیزان، ورشکستگی مالی، خسارات ناشی از بلایای طبیعی، بیماری های طبی یا کم توانی های جدی) به وجود می آید می تواند واجد احساس های شدید اندوه، نشخوار ذهنی مربوط به فقدان پیش آمده، بی خوابی، بی اشتهایی و کاهش وزنی که در ملاک A ذکر شده است، باشد و شبیه یک دوره افسردگی اساسی به نظز برسد گرچه که معمولا بروز این گونه علایم قابل درک و متناسب با شرایط پیش آمده در نظر گرفته می شود ولی همیشه احتمال بروز یک دوره افسردگی اساسی در کنار واکنش های طبیعی به یک فقدان با اهمیت به وجود آمده را در نظر داشته باشید و تصمیم گیری و تشخیص این موارد بر اساس قضاوت بالینی بالینگر و با توجه به شرح حال فردی بیماری و هنجارهای فرهنگی ابراز ناراختی برای فقدان پیش آمده در جامعه  وی صورت می گیرد.

D: دوره افسردگی اساسی حاضر توسط اختلال اسکیزوافکتیو، اسکیزوفرنیا، اختلال اسکیزوفرنی فرم، اختلال هذیانی یا سایر اختلالات معین و نامعین طیف اسکیزوفرنیا و سایر اختلالات روان پریشی بهتر توجیه نمی شود.

E: هیچگاه دوره مانیا یا هیپومانیا بروز نکرده است.

تشخیص افتراقی

حملات مانیا همراه خلق تحریک پذیر یا حملات مختلط، اختلال خلقی ناشی از یک بیماری طبی دیگر، اختلال افسردگی یا دوقطبی ناشی از دارو/مواد، اختلال کم توجهی – بیش فعالی، اختلال سازگاری با خلق افسرده، غم و غصه.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال افسردگی اساسی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال افسردگی مداوم (افسرده خویی) Persistent Depressive Disorder (Dysthymia) شامل خلق افسرده ای است که در اکثر اوقات روز و در اکثر روزها برای حداقل دو سال (یا حداقل یک سال در کودکان و نوجوانان) ادامه دارد. این اختلال، ترکیبی بهتر و کامل تر از اختلال افسردگی اساسی مزمن و اختلال افسرده خویی DSM-IV را ارائه می دهد. گاهی افسردگی اساسی پیش از اختلال افسردگی مداوم نیز وجود دارد. در بیمارانی که به مدت دو سال واجد تمام ملاک های تشخیص اختلال افسردگی اساسی بوده اند می توان تشخیص اختلال افسردگی مداوم و نیز اختلال افسردگی اساسی را مطرح نمود.

افراد مبتلا به اختلال افسردگی مداوم، خلق خود را غمگین یا ماتم زده توصیف می کنند. در دوره خلق افسرده، باید حداقل دو مورد از شش علامت ملاک B (در بخش ملاک های تشخیصی) وجود داشته باشد. از آنجا که این علایم در واقع بخشی از تجربه روزمره زندگی فرد (به ویژه در موارد شروع زودرس اختلال) شده است (مثلا من همیشه این جوری هستم) امکان دارد خود بیمار از آن شکایتی نداشته باشد و در صورتی که از وی مستقیما سؤال نشود آن را ذکر نکند. در طی دوره دوساله فوق (در کودکان و نوجوانان دوره یک ساله) هیچگاه بیمار بیشتر از دو ماه بدون علامت نبوده است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال افسردگی مداوم (افسرده خویی) بایستی ۸ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

این تشخیص ترکیبی از اختلال افسردگی اساسی مزمن و اختلال افسرد خویی DSM-IV است.

A: خلق افسرده در اکثر اوقات روز و در اکثریت روزها که یا خود فرد به آن اذعان دارد و یا دیگران مشاهده می کنند و برای حداقل دو سال ادامه دارد.

نکته: در کودکان و نوجوانان در برخی موارد خلق تحریک پذیر است و مدت یک سال هم کافی است.

B: در حالی که فرد افسرده است حداقل دو علامت زیر وجود داشته باشد:

۱- کاهش اشتها یا پرخوری

۲- بی خوابی یا پرخوابی

۳- کاهش انرژی یا خستگی

۴- افت اعتماد به نفس

۵- تمرکز ضعیف یا قدرت تصمیم گیری پایین

۶- احساس ناامیدی

C: در طی مدت دو ساله (در کودکان و نوجوانان یک ساله) اختلال، هیچگاه بیمار بیش از دو ماه متوالی فاقد علایم ملاک های A و B نبوده است.

D: ممکن است ملاک های تشخیص اختلال افسردگی اساسی برای دو سال متوالی استمرار داشته باشند.

E: هیچگاه دوره مانیا یا هیپومانیا وجود نداشته است و هیچگاه ملاک های تشخیصی اختلال خلق ادواری برآورده نشده است.

F: اختلال موجود توسط اختلال اسکیزوافکتیو، اسکیزوفرنی، اختلال هذیانی یا سایر اختلالات معین و نامعین طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی مداوم بهتر توجیه نمی شود.

G: اختلال موجود را نمی توان به اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مانند سوء مصرف مواد/دارو) یا یک بیماری طبی دیگر (مثلا کم کاری تیروئید) ربط داد.

H: علایم موجود از نظر بالینی باعث ناراحتی قابل توجه یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم کارکردی فرد می گردند.

نکته: از آنجا که چهار علامت از علایم مشمول اختلال افسردگی اساسی در فهرست علایم اختلال افسردگی مداوم (افسرده خویی) وجود ندارند، فقط تعداد کمی از کسانی که دچار علایم افسردگی با استمرار بیش از دو سال هستند، ملاک های تشخیص اختلال افسردگی مداوم را برآورده نمی کنند. در این موارد اگر در بازه ای از دوره فعلی بیماری تمام ملاک های تشخیصی دوره افسردگی اساسی وجود داشته باشد باید تشخیص افسردگی اساسی را مطرح نمود. در غیر این صورت تشخیص سایر اختلالات افسردگی مشخص یا اختلال افسردگی نامعین مناسب تر است.

تشخیص افتراقی

اختلال افسردگی اساسی، اختلالات روان پریشی، اختلال افسردگی یا دوقطبی و اختلالات مرتبط ناشی از یک بیماری طبی دیگر، اختلال افسردگی یا دوقطبی ناشی از دارو/مواد، اختلال شخصیت.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال افسردگی مداوم (افسرده خویی) اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال دوقطبی I (نوع یک) Bipolar I Disorder زمانی تشخیص گذاری می شود که ملاک های زیر برای یک دوره مانیا احراز شود. امکان بروز حملات افسردگی اساسی یا هیپومانیا قبل یا بعد از حملات مانیا وجود دارد.

دوره مانیا

A: طی دوره مشخصی که حداقل یک هفته طول بکشد، خلق به شکلی غیرطبیعی و مداوم بالا، گشاده یا تحریک پذیر باشد و فعالیت هدفمند یا انرژی فرد به شکلی ناهنجار و مداوم افزایش یابد و این حالات در اکثر اوقات شبانه روز و تقریبا در تمام روزها دیده می شود (در صورت لزوم بستری شدن فرد، مدت اختلال اهمیت نخواهد داشت).

B: طی دوره آشفتگی خلقی و افزایش انرژی یا فعالیت، حداقل سه مورد از علایم زیر (چهار مورد اگر خلق فقط تحریک پذیر است) با شدت قابل ملاحظه ای وجود داشته باشد و نسبت به رفتارهای معمول فرد تغییر قابل ملاحظه ای را نشان دهد.

۱- افزایش اعتماد به نفس یا خود بزرگ بینی

۲- کاهش نیاز به خواب (مثلا فقط پس از سه ساعت خوابیدن احساس شادابی و رفع خستگی می کند)

۳- پرحرفی بیش از حد معمول یا احساس فشار برای حرف زدن

۴- پرش افکار یا تجربه ذهنی سبقت افکار از یکدیگر

۵- حواس پرتی (یعنی توجه فرد به راحتی به طرف محرک های خارجی بی اهمیت و نامربوط جلب می شود) که یا خود فرد اذعان دارد یا مشاهده می شود.

۶- افزایش فعالیت های معطوف به هدف (اجتماعی، شغلی، تحصیلی و جنسی) یا سراسیمگی روانی حرکتی (فعالیت های بدون هدف و نامعین)

۷ اشتغال مفرط به فعالیت هایی که می تواند پیامدهای دردناک زیادی برای فرد ایجاد کنند (مانند ولخرجی بی حد و حصر، بی مبالاتی جنسی یا سرمایه گذاری های تجاری احمقانه)

C: اختلال خلق آنقدر شدید هست که موجب افت بارز کارکرد اجتماعی یا شغلی فرد و یا ضرورت بستری شدن فرد برای پیشگیری از آسیب به خود یا دیگران گردد و یا همراه ویژگی های روان پریشی است.

D: دوره بیماری ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مثلا یک دارو، ماده سوء مصرفی، سایر درمان ها) یا یک بیماری طبی دیگر نیست.

نکته: یک دوره کامل مانیا که در حین درمان ضد افسردگی (مانند داروها یا درمان با شوک الکتریکی) بروز می کند ولی به شکل سندرم کامل در حدی بیش از اثرات فیزیولوژیک درمان فوق ادامه می یابد، شواهد کافی برای یک دوره مانیا و تشخیص اختلال دوقطبی I را فراهم می کند.

نکته: ملاک های A-D تشکیل دهنده دوره مانیا است. برای تشخیص اختلال دوقطبی I حداقل یک دوره مانیا در طول عمر ضروری است.

دوره هیپومانیا

A: طی دوره مشخصی که حداقل چهار روز طول بکشد خلق به شکلی غیر طبیعی و مداوم بالا، گشاده یا تحریک پذیر باشد و فعالیت هدفمند یا انرژی فرد به شکلی ناهنجار و مداوم افزایش یابد و این حالات در اکثر اوقات شبانه روز و تقریبا در تمام روزها دیده شود.

B: در حین دوره آشفتگی خلقی و افزایش انرژی یا فعالیت حداقل سه مورد از علایم زیر (اگر خلق فقط تحریک پذیر است، چهار مورد) با شدت قابل ملاحظه ای که نشانگر تغییری بارز نسبت به رفتار معمول فرد است وجود داشته باشد.

۱- افزایش اعتماد به نفس یا خود بزرگ بینی

۲- کاهش نیاز به خواب (مثلا احساس رفع خستگی و راحتی فقط پس از سه ساعت خواب)

۳- پرحرفی بیش از حد معمول یا احساس فشار برای حرف زدن

۴- پرش افکار یا تجربه ذهنی سبقت افکار از یکدیگر

۵- حواس پرتی (یعنی توجه فرد به راحتی به طرف محرک های خارجی بی اهمیت و نامربوط جلب می شود) که یا خود فرد اذعان دارد یا مشاهده می شود.

۶- افزایش فعالیت های معطوف به هدف (اجتمای، شغلی و تحصیلی و جنسی) یا سراسیمگی روانی – حرکتی

۷ اشتغال مفرط به فعالیت هایی که می تواند پیامدهای دردناک زیادی برای فرد ایجاد کنند (مانند ولخرجی بی و حصر، بی مبالاتی جنسی یا سرمایه گذاری های تجاری احمقانه)

C: دوره بیماری سبب تغییرات مشخصی در کارکرد فرد می شود که قبل از بروز آن در ویژگی های شخصیتی وی دیده نمی شده است.

D: اختلال خلقی و تغییر کارکرد فرد را دیگران تأیید می کنند.

E: دوره بیماری آنقدر شدید نیست که باعث افت قابل توجه کارکرد اجتماعی یا شغلی فرد شود یا نیازی به بستری کردن وی داشته باشد. اگر ویژگی های روان پریشی وجود داشته باشند این دوره قطعا مانیا محسوب می شود.

F: دوره بیماری ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مانند سوء مصرفی، یک دارو، سایر درمان ها) نیست.

نکته: یک دوره کامل هیپومانیا که در حین درمان ضدافسردگی (مثلا دارو یا درمان با شوک الکتریکی) بروز می کند ولی فراتر از اثرات فیزیولوژیک درمان فوق و به شکل سندرم کامل ادامه می یابد، شواهد کافی برای تشخیص یک دوره هیپومانیا فراهم می کند ولی به هر حال رعایت جوانب احتیاط ضروری است و یک یا دو علامت (به خصوص تشدید تحریک پذیری، بی صبری، یا سراسیمگی به دنبال مصرف داروی ضدافسردگی) نه برای تشخیص دوره هیپومانیا کفایت می کند و نه لزوما به معنی مزاج دوقطبی است.

نکته: ملاک های A-F در مجموع یک دوره هیپومانیا را تشکیل می دهند. حملات هیپومانیا در اختلال دوقطبی I (نوع یک) شایع هستند ولی برای تشخیص آن ضرورتی ندارند.

دوره افسردگی اساسی

A: حداقل پنج مورد از علایم زیر در طی یک دوره دو هفته ای دیده می شوند و سبب تغییر عملکرد قبلی فرد می گردند. حداقل یکی از علایم موجود باید یا (۱) خلق افسرده و یا (۲) از دست دادن علاقه یا لذت باشد.

نکته: علایمی که مشخصا مربوط به یک بیماری طبی دیگر هستند محسوب ننمایید.

۱- خلق افسرده در اکثر اوقات شبانه روز و تقریبا تمام روزها که یا خود فرد اذعان دارد (مانند احساس اندوه و تهی بودن یا نومیدی) یا دیگران مشاهده می کنند (مثلا گریان به نظر می رسد) (توجه: در کودکان و نوجوانان، خلق می تواند تحریک پذیر باشد).

۲- کاهش بارز علایق یا لذات برای تمام یا تقریبا تمامی فعالیت ها در اکثر ساعات روز و تقریبا تمام روزها (بر اساس اذعان خود فرد یا مشاهده دیگران).

۳- کاهش وزن قابل ملاحظه (بدون رژیم غذایی) یا افزایش وزن (مثلا تغییر بیشتر از ۵ درصد وزن بدن در عرض یک ماه) یا کاهش یا افزایش اشتها تقریبا در تمام روزها (توجه: در کودکان عدم دستیابی به وزن مورد انتظار).

۴- بی خوابی یا پرخوابی تقریبا در تمام روزها.

۵- سرآسیمگی یا کندی روانی حرکتی در تقریبا تمام روزها (براساس مشاهده دیگران، احساس ذهنی بی قراری یا کند شدن توسط خود فرد به تنهایی کافی نیست).

۶- خستگی یا از دست دادن انرژی تقریبا در تمام روزها.

۷- احساس بی ارزشی یا احساس گناه مفرط یا نامتناسب که می تواند هذیانی باشد تقریبا در تمام روزها (منحصرا مربوط به سرزنش خود یا احساس گناه به خاطر بیمار بودن نیست).

۸- کاهش توانایی تفکر یا تمرکز، یا بی تصمیمی، تقریبا در تمام روزها (چه طبق گزارش فرد چه بر اساس مشاهده دیگران).

۹- افکار عود کننده درباره مرگ (نه فقط ترس از مردن)، افکار مکرر خودکشی بدون نقشه خاصی، اقدام  به خودکشی یا داشتن یک نقشه ای معین برای انجام خودکشی.

B: این علایم موجب ناراحتی بالینی قابل توجه یا افت کارکرد شغلی، اجتماعی و سایر جنبه های مهم کارکرد فرد می شود.

C: دوره بیماری در اثر عوارض فیزیولوژیک یک ماده یا یک بیماری طبی دیگر ایجاد نشده است.

نکته: ملاک های A-C یک دوره افسردگی اساسی (MDE) را تشکیل می دهند. دوره های افسردگی اساسی در اختلال دوقطبی I (نوع یک) شایع هستند ولی برای تشخیص آن ضروری نیستند.

نکته: واکنش هایی که در پاسخ به یک فقدان با اهمیت (مانند سوگواری، ورشکستگی مالی، مصائب ناشی از بلایای طبیعی و یک بیماری طبی با کم توانی شدید) بروز می کند می تواند واجد احساس اندوه شدید، نشخوار ذهنی راجع به به فقدان به وجود آمده، بی خوابی، کاهش اشتها، و کاهش وزن ذکر شده در ملاک A باشد و شبیه یک حمله افسردگی به نظر برسد. با این حال بروز این گونه علایم قابل درک است و می توان آنها را متناسب با فقدان مذکور دانست. البته بروز همزمان یک دوره افسردگی اساسی همراه واکنش طبیعی به این گونه فقدان ها ی مهم را نباید از ذهن دور نگه داشت. در این گونه موارد تصمیم گیری باید بر اساس شرح حال فرد و هنجارهای فرهنگی ابراز احساس ناراحتی ناشی از فقدان حاضر و با توجه به قضاوت بالینی صورت گیرد.

مشحصه: دوره جاری یا آخرین دوره بیماری ممکن است همراه ناراحتی های اضطرابی، همراه ویژگی های مختلط، همراه تندچرخی، همراه ویژگی های ملانکولیک، همراه ویژگی های آتیپیک، همراه علایم روان پریشی هماهنگ یا ناهماهنگ با خلق، همراه کاتاتونی، با شروع پس از زایمان و یا با الگوی فصلی باشد.

اختلال دوقطبی I

A: ملاک های تشخیصی حداقل یک دوره مانیا وجود داشته باشد (ملاک A-D ذکر شده دوره مانیا در بالا).

B: بروز دوره (دوره های) مانیا و یا افسردگی اساسی توسط اختلال اسکیزوافکتیو، اسکیزوفرنی، اختلال اسکیزوفرنی فرم، اختلال هذیانی یا سایر اختلالات معین و نامعین طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی بهتر توجیه نمی شود.

تشخیص افتراقی

اختلال افسردگی اساسی، سایر اختلالات دوقطبی، اختلال اضطراب فراگیر، اختلال پانیک (وحشتزدگی)، اختلال استرس پس از سانحه یا سایر اختلالات اضطرابی، اختلال دوقطبی ناشی دارو/مواد، اختلال کم توجهی – بیش فعالی، اختلال شخصیت مرزی، اختلالات همراه تحریک پذیری بارز.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال دوقطبی I (نوع یک) اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال دوقطبی II (نوع دو) Bipolar II Disorder زمانی تشخیص گذاری می شود که ملاک های زیر برای یک دوره فعلی یا گذشته هیپومانیا و ملاک های تشخیصی زیر برای یک دوره افسردگی اساسی فعلی یا گذشته احراز شود.

دوره هیپومانیا

A: طی دوره مشخصی که حداقل چهار روز طول بکشد، خلق به شکلی غیرطبیعی و مداوم بالا، گشاده یا تحریک پذیر باشد و فعالیت هدفمند یا انرژی فرد به شکلی ناهنجار و مداوم افزایش یابد و این حالات در اکثر اوقات شبانه روز و تقریبا در تمام روزها دیده می شود.

B: در حین دوره اختلال خلقی و افزایش انرژی یا فعالیت، حداقل سه مورد از علایم زیر (چهار مورد اگر خلق فقط تحریک پذیر است) با شدت قابل ملاحظه ای که نشانگر تغییر قابل ملاحظه ای نسبت به رفتار عادی فرد است ادامه دارد.

۱- افزایش اعتماد به نفس یا خود بزرگ بینی بالا.

۲- کاهش نیاز به خواب (مثلا فقط پس از سه ساعت خوابیدن احساس شادابی و رفع خستگی می کند)

۳- پرحرفی بیش از حد معمول یا احساس فشار برای حرف زدن

۴- پرش افکار یا تجربه ذهنی سبقت افکار از یکدیگر

۵- حواس پرتی (یعنی توجه فرد به راحتی به طرف محرک های خارجی بی اهمیت و نامربوط جلب می شود) که یا خود فرد اذعان دارد یا مشاهده می شود.

۶- افزایش فعالیت های معطوف به هدف (اجتمای، شغلی و تحصیلی و جنسی) یا سراسیمگی روانی – حرکتی

۷ اشتغال مفرط به فعالیت هایی که می تواند عواقب منفی زیادی برای فرد ایجاد کنند (مانند ولخرجی بی و حصر، بی مبالاتی جنسی یا سرمایه گذاری های تجاری احمقانه)

C: دوره بیماری موجب تغییر مشخصی در کارکرد فرد نسبت به زمانی که فاقد علایم است می شود.

D: اختلال خلقی و تغییر کارکرد توسط دیگران قابل مشاهده است.

E: دوره بیماری آنقدر شدید نیست که افت قابل ملاحظه کارکرد اجتماعی شغلی فرد را موجب شود یا نیاز به بستری کردن وجود داشته باشد. در صورت وجود علایم روان پریشی، دوره مربوطه طبق تعریف، مانیا است.

F: دوره بیماری به دلیل اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مثلا یک دارو، ماده سوء مصرفی، یا سایر درمان ها) ایجاد نشده است.

نکته: یک دوره کامل هیپومانیا که در حین درمان ضد افسردگی (مانند داروها یا درمان با شوک الکتریکی) بروز می کند ولی به شکل سندرم کامل در حدی بیش از اثرات فیزیولوژیک درمان فوق ادامه می یابد، شواهد کافی برای یک دوره هیپومانیا است. با این وجود در مواردی که فقط یک یا دو علامت فوق دیده می شوند (به خصوص افزایش تحریک پذیری، بی صبری یا سراسیمگی به دنبال مصرف داروی ضد افسردگی) برای تشخیص یک دوره هیپومانیا کفایت نمی کند و لزوما به معنای مزاج دوقطبی نیست.

دوره افسردگی اساسی

A: حداقل پنج مورد از علایم زیر در طی یک دوره دو هفته ای دیده می شوند و سبب تغییر عملکرد قبلی فرد می گردند. حداقل یکی از علایم موجود باید یا (۱) خلق افسرده و یا (۲) از دست دادن علاقه یا لذت باشد.

نکته: علایمی که مشخصا مربوط به یک بیماری طبی دیگر هستند محسوب ننمایید.

۱- خلق افسرده در اکثر اوقات شبانه روز و تقریبا تمام روزها که یا خود فرد اذعان دارد (مانند احساس اندوه و تهی بودن یا نومیدی) یا دیگران مشاهده می کنند (مثلا گریان به نظر می رسد) (توجه: در کودکان و نوجوانان، خلق می تواند تحریک پذیر باشد).

۲- کاهش بارز علایق یا لذات برای تمام یا تقریبا تمامی فعالیت ها در اکثر ساعات روز و تقریبا تمام روزها (بر اساس اذعان خود فرد یا مشاهده دیگران).

۳- کاهش وزن قابل ملاحظه (بدون رژیم غذایی) یا افزایش وزن (مثلا تغییر بیشتر از ۵ درصد وزن بدن در عرض یک ماه) یا کاهش یا افزایش اشتها تقریبا در تمام روزها (توجه: در کودکان عدم دستیابی به وزن مورد انتظار).

۴- بی خوابی یا پرخوابی تقریبا در تمام روزها.

۵- سرآسیمگی یا کندی روانی حرکتی در تقریبا تمام روزها (براساس مشاهده دیگران، احساس ذهنی بی قراری یا کند شدن توسط خود فرد به تنهایی کافی نیست).

۶- خستگی یا از دست دادن انرژی تقریبا در تمام روزها.

۷- احساس بی ارزشی یا احساس گناه مفرط یا نامتناسب که می تواند هذیانی باشد تقریبا در تمام روزها (منحصرا مربوط به سرزنش خود یا احساس گناه به خاطر بیمار بودن نیست).

۸- کاهش توانایی تفکر یا تمرکز، یا بی تصمیمی، تقریبا در تمام روزها (چه طبق گزارش فرد چه بر اساس مشاهده دیگران).

۹- افکار عود کننده درباره مرگ (نه فقط ترس از مردن)، افکار مکرر خودکشی بدون نقشه خاصی، اقدام  به خودکشی یا داشتن یک نقشه ای معین برای انجام خودکشی.

B: این علایم موجب ناراحتی بالینی قابل توجه یا افت کارکرد شغلی، اجتماعی و سایر جنبه های مهم کارکرد فرد می شود.

C: دوره بیماری در اثر عوارض فیزیولوژیک یک ماده یا یک بیماری طبی دیگر ایجاد نشده است.

نکته: ملاک های A-C یک دوره افسردگی اساسی (MDE) را تشکیل می دهند.

نکته: واکنش هایی که در پاسخ به یک فقدان با اهمیت (مانند سوگواری، ورشکستگی مالی، مصائب ناشی از بلایای طبیعی و یک بیماری طبی با کم توانی شدید) بروز می کند می تواند واجد احساس اندوه شدید، نشخوار ذهنی راجع به به فقدان به وجود آمده، بی خوابی، کاهش اشتها، و کاهش وزن ذکر شده در ملاک A باشد و شبیه یک حمله افسردگی به نظر برسد. با این حال بروز این گونه علایم قابل درک است و می توان آنها را متناسب با فقدان مذکور دانست. البته بروز همزمان یک دوره افسردگی اساسی همراه واکنش طبیعی به این گونه فقدان ها ی مهم را نباید از ذهن دور نگه داشت. در این گونه موارد تصمیم گیری باید بر اساس شرح حال فرد و هنجارهای فرهنگی ابراز احساس ناراحتی ناشی از فقدان حاضر و با توجه به قضاوت بالینی صورت گیرد.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال دوقطبی II (نوع دو) بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: ملاک های تشخیصی حداقل یک دوره هیپومانیا (ملاک های A-F دوره هیپومانیا که در بالا شرح داده شد) و حداقل یک دوره افسردگی اساسی (ملاک های A-C دوره افسردگی اساسی که در بالا شرح داده شد) برآورده شده باشد.

B: هیچگاه دوره مانیا وجود نداشته است.

C: اختلال اسکیزوافکتیو، اسکیزوفرنیا، اختلال اسکیزوفرنی فرم، اختلال هذیانی یا سایر اختلالات معین یا نامعین طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی توجیه بهتری برای بروز دوره (حملات) هیپومانیا و افسردگی اساسی نیست.

D: علایم افسردگی یا عدم ثبات ناشی از نوسانات مکرر دوره های افسردگی و هیپومانیا سبب ناراحتی قابل توجه بالینی یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم کارکردی فرد شده اند.

مشخصه: نوع دوره جاری یا آخرین دوره بیماری (هیپومانیا، افسرده) را مشخص نمایید.

مشخص کنید اگر: همراه ناراحتی اضطرابی، همراه ویژگی های مختلط، همراه تندچرخی، همراه ویژگی های روان پریشی هماهنگ یا ناهماهنگ با خلق، همراه کاتاتونیا، با شروع پیرازایمانی، با الگوی فصلی.

تشخیص افتراقی

اختلال افسردگی اساسی، اختلال خلق ادواری، طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی مرتبط، اختلال پانیک (وحشتزدگی) یا سایر اختلالات اضطرابی، اختلالات مصرف مواد، اختلال ADHD، اختلال شخصیت مرزی، سایر اختلالات دوقطبی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال دوقطبی II (نوع دو) اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال خلق ادواری (سیکلوتایمی) Syclothymic Disorder نوعی اختلال خلق با ویژگی نوسانات مزمن خلقی است که به صورت دوره های متعدد علایم هیپومانیا و دوره های متعدد علایم افسردگی بروز می کند که از یکدیگر مجزا هستند (ملاک A). علایم هیپومانیای موجود از نظر تعداد، شدت، استمرار یا مدت آنقدر نیستند که ملاک های دوره هیپومانی را کامل کنند و به همین ترتیب علایم افسردگی موجود نیز همه ملاک های یک دوره افسردگی اساسی را احراز نمی کنند.

در مدت دوره دوساله نخست (در کودکان و نوجوانان یک سال) علایم باید استمرار داشته باشند (در اغلب روزها) و فواصل فاقد علامت نباید بیشتر از دو ماه متوالی ادامه داشته باشد (ملاک B). تشخیص اختلال خلق ادواری فقط در صورتی قابل استفاده است که هیچگاه ملاک های حملات افسردگی اساسی، مانیا، هیپومانیا برآورده نشده باشد (ملاک C).

اگر کسی که دچار اختلال ادواری است بعدا (یعنی پس از دو سال نخست در بالغین و یک سال در کودکان و نوجوانان) دچار حملات افسردگی اساسی، مانیا یا هیپومانیا گردد، تشخیص وی به ترتیب اختلال افسردگی اساسی، اختلال دوقطبی I یا سایر اختلالات معین یا نامعین دوقطبی و اختلالات مرتبط (به عنوان زیرگونه حملات هیپومانیا بدون دوره افسردگی اساسی) تبدیل می شود و اختلال خلق ادواری برای همیشه کنار گذاشته می شود.

اگر الگوی موجود تغییرات خلقی توسط اختلال اسکیزوافکتیو، اسکیزوفرنیا، اختلال اسکیزوفرنی فرم، اختلال هذیانی یا سایر اختلالات مرتبط بهتر توجیه می شود، نباید تشخیص خلق ادواری را مطرح نمود (ملاک D)، در این گونه موارد علایم خلقی را به عنوان ویژگی مرتبط با اختلال روان پریشی در نظر می گیرند. همچنین اختلال خلقی موجود نباید ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مانند ماده سوء مصرفی، یک دارو) یا یک بیماری طبی دیگر (مثلا پرکاری تیروئید) باشد (ملاک E).

گرچه که برخی افراد کارکرد خود را در دوره علایم هیپومانیا و فواصل بین دوره نسبتا حفظ می کنند و در مجموع سیر بیماری کارکرد خوبی نشان می دهند ولی اختلال باید سبب ناراحتی قابل توجه بالینی یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی و سایر جنبه های مهم کار ی فرد گردد (ملاک F). این افت کارکرد معمولا در اثر دوره های چرخشی طولانی و نوسانات ناگهانی خلقی ایجاد می شود (مثلا فرد دمدمی مزاج، بد خلق، غیرقابل پیش بینی، غیرقابل اعتماد یا بدون ثبات تلقی می شود).

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال خلق ادواری بایستی ۶ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: برای مدت حداقل دوسال (در کودکان و نوجوانان حداقل یک سال) دوره های متعددی از علایم هیپومانیا (که هیچگاه ملاک های کامل یک دوره هیپومانیا را نداشته اند) و دوره های متعدد علایم افسردگی (که هیچگاه ملاک های یک دوره افسردگی اساسی را نداشته اند) بروز می کنند.

B: در حین دوره دوساله فوق (در کودکان و نوجوانان یک سال) مجموع دوره های افسردگی و هیپومانیا حداقل نصف این مدت را دربرمی گیرند و هیچگاه فرد بیشتر از دو ماه متوالی بدون علامت نبوده است.

C: ملاک های تشخیصی دوره افسردگی اساسی، مانیا یا هیپومانیا  هیچگاه وجود نداشته است.

D: علایم موجود در ملاک A توسط اختلال اسکیزوافکتیو، اسکیزوفرنیا، اختلال اسکیزوفرنی فرم، اختلال هذیانی یا سایر اختلالات معین یا نامعین طیف اسکیزوفرنی و اختلالات مرتبط بهتر توجیه نمی شود.

E: علایم موجود ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مانند دارو، ماده سوء مصرفی) یا یک بیماری طبی دیگر (مانند پرکاری تیروئید) ایجاد نشده است.

F: علایم سب ناراحتی بالینی قابل توجه یا افت کارکرد شغلی، اجتماعی یا سایر جنبه های مهم کاری فرد شده اند.

تشخیص افتراقی

اختلال دوقطبی و سایر اختلالات مرتبط ناشی از یک بیماری طبی و اختلال افسردگی ناشی از یک بیماری طبی دیگر، اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط ناشی از دارو/مواد و اختلال افسردگی ناشی از دارو/مواد، اختلال دوقطبی I همراه تندچرخی و اختلال دوقطبی II همراه تندچرخی، اختلال شخصیت مرزی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال خلق ادواری (سیکلوتایمی) اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال دوقطبی ناشی از دارو/مواد Substance/Medication-Induced Bipolar and Related Disorder در مجموع مانند مانیا، هیپومانیا یا افسردگی است. یک استثناء کلیدی در تشخیص اختلال دوقطبی ناشی از دارو/مواد در مواقعی است که هیپومانیا یا مانیا پس از درمان با داروهای ضدافسردگی یا سایر درمان ها بروز می کنند و فراتر از اثرات فیزیولوژیک دارو ادامه می یابند؛ این حالت در واقع نشانگر یک اختلال دوقطبی اولیه و اصلی و نه ناشی از دارو است. همین نکته در کسانی که پس از درمان شوک الکتریکی (ECT) دچار علایم مانیا یا هیپومانیا می شوند که فراتر از اثرات فیزیولوژیک ECT ادامه می یابند، نیز صدق می کند و نباید در مورد آنها از تشخیص اختلال دوقطبی ناشی از مواد/دارو استفاده نمود.

گاهی عوارض جانبی برخی از داروهای ضدافسردگی و سایر داروهای روانگردان (مانند بی تابی، سراسیمگی) شبیه علایم اولیه سندرم مانیا به نظر می رسند ولی اصولا با علایم دوقطبی متفاوت و قابل افتراق هستند و برای تشخیص ملاک های اختلال دوقطبی کفایت نمی کنند. مفهوم این نکته این است که ملاک علایم مانیا / هیپومانیا اختصاصی است (سراسیمگی ساده معادل افزایش مشارکت در فعالیت های هدفمند نیست) و تعداد علایم لازم برای تشخیص گذاری (یک یا دو علامت کافی نیست) باید به اندازه کافی باشند. به ویژه در مواقعی که یک یا دو علامت غیراختصاصی مانند تحریک پذیری، بی تابی یا سراسیمگی در حین درمان با داروهای ضدافسردگی و در غیاب سندرم کامل یا هیپومانیا بروز می کنند نباید تشخیص اختلال دوقطبی را مطرح نمود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط ناشی از دارو/مواد بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: اختلال خلق بارز و مستمر که وجه غالب نمای بالینی اختلال را تشکیل می دهد و خصوصیت اصلی آن را خلق بالا، منبسط یا تحریک پذیر با یا بدون خلق افسرده یا کاهش مشخص علائق یا لذات در تمام یا نزدیک به تمام فعالیت ها، تشکیل می دهد.

B: با توجه به شرح حال، معاینات جسمی یا یافته های آزمایشگاهی شواهدی از هر دو مورد (۱) و (۲) دیده می شود:

۱) علایم موجود در ملاک A در حین یا بلافاصله پس از مسمومیت یا مجرومیت مواد و یا مصرف دارو ایجاد شده است.

۲) ماده یا داروی مصرفی، توانایی و ظرفیت بوجود آوردن علایم ملاک A را دارد.

C: آشفتگی حاضر توسط اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط که ناشی از دارو/مواد نیستند بهتر توجیه نمی شود. شواهد وجود یک اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط مستقل از موارد زیر به دست می آیند:

– وجود علایم قبل از شروع مصرف دارو/مواد

– تداوم علایم برای یک دوره زمانی قابل توجه (مثلا حدود یک ماه) پس از قطع ناگهانی مواد یا مسمومیت شدید

– شواهد دیگری که نشان دهنده یک اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط مستقل از مصرف دارو / مواد است (مانند سابقه وجود حملات متعدد اختلال که ارتباطی به دارو / مواد ندارند)

D: اختلال حاضر منحصرا در دوره دلیریوم رخ نداده است

E: اختلال موجب ناراحتی بارز بالینی یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی و سایر جنبه های مهم کاری فرد شده است.

تشخیص افتراقی

اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط ناشی از دارو/مواد باید از سایر انواع اختلال دوقطبی، مسمومیت مواد یا دلیریوم ناشی از مواد و عوارض جانبی داروها افتراق داده شود.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال دوقطبی ناشی از دارو/مواد اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال دوقطبی ناشی از یک بیماری طبی دیگر Bipolar and Related Disorder Due to Another Medical Conditiom شامل یک دوره مستمر و برجسته خلق ناهنجار بالا، منبسط یا تحریک پذیر به اضافه افزایش ناهنجار انرژی و فعالیتی است که وجه غالب چهره بالینی حاضر را تشکیل می دهد و قابل انتساب به یک بیماری طبی دیگر است. در اغلب موارد نمای هیپومانیا یا مانیا در اوایل تظاهر بیماری طبی بروز می کند (یعنی ظرف ۶ ماه نخست)، اما استثناهایی هم وجود دارد به خصوص در بیماری های طبی مزمن که در حین تشدید یا عود ممکن است نمای مانیا یا هیپومانیا دیده شود.

توجه داشته باشید در مواردی که علایم مانیا یا هیپومانیا قبل از بروز بیماری طبی وجود داشته اند نباید از این تشخیص استفاده کرد و یک اختلال دوقطبی اولیه تشخیص مناسب تری است (مگر در شرایط غیر معمولی که در آن تمام حملات قبلی مانیا یا هیپومانیا (و یا اگر فقط یک حمله قبلی وجود داشته، همان دوره قبلی) مرتبط با اثرات دارو یا مواد بوده باشد.)

تشخیص این اختلال در دوره دلیریوم مطرح نمی شود. [در ضمن] علایم مانیا یا هیپومانیای موجود در این اختلال باید موجب ناراحتی بالینی یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی و سایر جنبه های مهم کاری فرد شوند.

ملاکهای تشخیصی

برای تشخیص اختلال دوقطبی و اختللات ناشی از یک بیماری طبی دیگر بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: یک دوره مداوم و قابل توجه ناهنجار خلق بالا، منبسط یا تحریک پذیر و افزایش ناهنجار فعالیت یا انرژی فرد که وجه غالب نمای بالینی را تشکیل می دهند. 

B: شواهد به دست آمده از شرح حال، معاینه جسمی یا یافته های آزمایشگاهی نشان می دهند که اختلال موجود ناشی از پیامدهای مسنقیم آسیب شناختی یک اختلال طبی دیگر است.

C: یک بیماری روانی دیگر توجیه بهتری برای اختلال موجود نیست.

D: اختلال موجود منحصرا در دوره دلیریوم به وقوع نپیوسته است.

E: اختلال حاضر موجب ناراحتی قابل توجه بالینی یا افت کارکرد احتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم کاری فرد شده است و یا برای پیشگیری از آسیب به خود یا دیگران بستری کردن بیمار ضرورت دارد یا ویژگی های روان پریشی وجود دارند.

تشخیص افتراقی

علامت دلیریوم، کاتاتونیا و اضطراب حاد، علایم افسردگی یا مانیای ناشی از دارو.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال دوقطبی ناشی از یک بیماری طبی دیگر اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال هذیانی Delusional Disorder با حضور یک یا چند هذیان برای مدت حداقل یک ماه مشخص می گردد. اگر فرد در دوره ای دچار تظاهرات بالینی بوده که ملاک تشخیص “A” اسکیزوفرنی را کامل می کرده است، دیگر هیچگاه در مورد وی تشخیص اختلال هذیانی مصداق پیدا نمی کند.

صرف نظر از اثر مستقیم هذیان ها، نقایص موجود در کارکرد اجتماعی – روان شناختی فرد خیلی محدودتر از آن چیزی است که در سایر اختلالات روان پریشی دیده می شود و رفتار فرد آنچنان غریب و غیرعادی نیست. اگر در دوره ای همزمان با هذیان ها حملات خلقی بروز نماید، مجموع مدت این حملات خلفی در مقایسه با تمام دوره بیماری هذیانی کوتاه است.

همچنین هذیان ها را نمی توان به اثرات فیزیولوژیک یک ماده (کوکائین) یا یک بیماری طبی دیگر (مانند بیماری آلزایمر) نسبت داد و توسط یک بیماری روانی دیگر مانند اختلال بدریخت انگاری بدن یا اختلال وسواسی جبری بهتر توجیه نمود.

علاوه بر پنج حوزه علامتی که در ملاک های تشخیصی گنجانده شده اند، برای افتراق اختلال هذیانی از سایر اختلالات طیف اسکیزوفرنی ارزیابی حوزه های شناختی و علایم مانیا و افسردگی نیز از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال هذیانی بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: وجود یک یا چند هذیان به مدت حداقل یک ماه.

B: ملاک تشخیصی “A” اسکیزوفرنیا هرگز وجود نداشته است.

توجه: اگر توهمی وجود دارد، بارز نیست و  در رابطه با موضوع هذیان است (مثلا احساس آلوده شدن توسط حشرات همراه هذیان آلودگی ناشی از هجوم حشرات).

C: صرف نظر از هذیان و پیامدهای آن سایر جنبه های کارکرد فرد مختل نیست و رفتار غیرعادی، عجیب و غریبی ندارد.

D: در صورت بروز دوره های افسردگی اساسی یا مانیا مدت آنها در مقایسه با دوره اختلال هذیانی کوتاه است.

E: این اختلال مربوط به اثرات فیزیولوژک یک ماده و یا یک بیماری طبی دیگر نیست و با سایر اختلالات روانی مانند اختلال بدریخت انگاری بدن یا اختلال وسواسی جبری، بهتر توجیه نمی شود.

انواع هذیان ها

نوع اروتومانیک (شهوانی): هنگامی که موضوع اصلی هذیان این است که فرد باور دارد شخص دیگری عاشق اوست. معمولا این فرد نسبت به بیمار از طبقه اجتماعی بالاتری برخوردار است (مثلا یک آدم مشهور یا رئیس فرد) ولی گاهی کاملا غریبه است. معمولا بیمار برای برقراری ارتباط با فرد موضوع هذیان تلاش زیادی به خرج می دهد.

نوع خودبزرگ بینی: این زیرنوع در مواردی به کار می رود که موضوع اصلی هذیان اعتقاد به داشتن استعداد عظیم نهفته (کشف نشده)، تونایی یا اکتشافات بزرگ است. در مواردی با شیوع کمتر بیمار معتقد است که یا با فرد برجسته ای ارتباط دارد و یا خود آن فرد است (در این موارد شخص واقعی را شیاد تلقی می کند). گاهی هذیان های خودبزرگ بینی ماهیت مذهبی دارد.

نوع حسادت: وقتی هسته مرکزی هذیان فرد، خیانتکار بودن همسر یا معشوقه اش است. این باور بدون هیچ دلیل مستندی و فقط بر اساس برداشت های غلط از برخی شواهد بی اهمیت (مانند بی نظمی های لباس) به وجود می آید. شخص مبتلا در اکثر موارد با همسر یا معشوقه اش درگیر می شود و به نحوی تلاش می کند در جهت اصلاح خیانت خیالی فوق مداخله نماید.

نوع گزند و آسیب: در مواردی که موضوع اصلی هذیان باورهایی در این مورد است که توطئه ای علیه وی در جریان است، تحت تعقیب است، مسموم شده یا دارو به وی خورانده اند، سرش کلاه گذاشته اند، مورد بدگویی قرار گرفته، آزارش می دهند یا برای وی پاپوش دوخته اند. گاهی این افراد برای دادخواهی و کسب آرامش مراجعات متعددی به مراجع قانونی داشته یا اقدامات خودسرانه ای انجام می دهند. افراد مبتلا به هذیان گزند و آسیب اغلب تندخود و عصبی هستند و گاهی در برابر کسانی که معتقدند دشمن ایشان هستند دست به خشونت می زنند.

نوع جسمی: وقتی مایه اصلی هذیان در مورد حواس و کارکرد بدنی فرد است. معمولا به اشکال مختلف دیده می شود. در شایع ترین شکل آن فرد معتقد است بدنش بوی خیلی بدی می دهد یا توسط هجوم حشرات دچار بیماری پوستی یا عفونی شده است، دچار انگل داخلی است، برخی از قسمت های بدنش بدریخت و زشت است یا بعضی از قسمت های بدنش کار نمی کنند.

نوع مختلط: وقتی برخی از هذیان های فوق وجود دارند ولی هیچ یک برتری ویژه ای نسبت به بقیه ندارند.

نوع نامعین: این زیرگروه وقتی به کار می رود که نوع باور هذیانی موجود را دقیقا نمی توان مشخص نمود یا در هیچ یک از گروه های توصیف شده فوق نمی گنجد (مثلا هذیان های انتساب بدون اجزاء خودبزرگ بینی یا گزند و آسیب).

با محتوای غریب: اگر هذیان های فرد مشخصا ناممکن و غیرقابل فهم هستند و از تجارب روزمره زندگی منشاء نگرفته باشند، غریب تلقی می شوند (مثلا وقتی بیمار فکر می کند بیگانه ای اعضای داخلی بدن وی را با شخص دیگری تعویض کرده است بدون این که زخم یا آثاری روی بدن وی باقی گذاشته باشد).

تشخیص افتراقی

اختلال وسواسی – جبری و اختلالات مرتبط، دلیریوم، اختلال عصبی شناختی عمده، اختلال روان پریشی ناشی از یک بیماری طبی دیگر، اختلال روان پریش ناشی ار دارو / مواد، اختلال اسکیزوفرنیفرم و اسکیزوفرنی، اختلال افسردگی و دوقطبی و اسکیزوافکتیو.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال هذیانی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال روان پریشی گذرا Brief Psychotic Disorder نوعی آشفتگی است که با حضور حداقل یکی از علایم مثبت هذیان، توهم، گفتار نابسامان (مانند از خط خارج شدن و بی ربط گویی مکرر) یا ناهنجاری بارز رفتارهای روانی حرکتی شامل کاتاتونیا به صورت ناگهانی شروع می شود.

شروع ناگهانی طبق تعریف عبارت است از تغییر سریع حالت غیرروان پریشانه به یک حالت آشکار روان پریشانه در عرض دو هفته (معمولا بدون علایم مقدماتی). هر دوره بیماری حداقل یک روز ولی کمتر از یک ماه طول می کشد . فرد نهایتا به صورت کامل به سطح کارکردی قبل از بیماری خود برمی گردد. اختلال مذکور توسط اختلال افسردگی یا دوقطبی با ویژگی های روان پریشانه، اسکیزوافکتیو یا اسکیزوفرنی بهتر توجیه نمی شود و به دلیل اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مانند توهم زاها) یا یک بیماری طبی دیگر (مانند خونریزی ساب دورال) نیست.

علاوه بر پنج حوزه علامتی ذکر شده در ملاک های تشخیصی برای تصمیم گیری تشخیص و افتراق بین انواع اختلالات طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی باید به ارزیابی حوزه های شناختی و علایم افسردگی و مانیا نیز توجه کافی مبذول داشت.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال روان پریشی گذرا بایستی 3 ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: یک (یا چند) تا از علایم زیر، حداقل یکی از علایم ۱، ۲، یا ۳ باید وجود داشته باشد:

۱- هذیان ها

۲- توهمات

۳- گفتار آشفته (مثلا از خط خارج شدن یا بی ربط گویی)

توجه: در صورتی که این الگوی پاسخدهی از نظر فرهنگی پسندیده باشد جزء علایم محسوب نمی شود.

B: مدت دوره این اختلال حداقل یک روز و حداکثر کمتر از یک ماه است و در نهایت بیمار به صورت کامل به سطح عملکرد قبل از بیماری خود برمی گردد.

C: اختلال موجود را نمی توان به یک اختلال افسردگی اساسی یا دوقطبی با ویژگی های روان پریشانه یا یک اختلال روان پریشانه دیگر مانند اسکیزوفرنی یا کاتاتونیا منسوب نمود و در اثر تأثیر فیزیولوژیک یک ماده (مانند سوء مصرف مواد یا یک دارو) یا یک بیماری طبی دیگر ایجاد نشده است.

تشخیص افتراقی

سایر بیماری های طبی، اختلالات مرتبط با مواد، اختلالات افسردگی و دوقطبی، سایر اختلالات روان پریشی (مانند اسکیزوفرنیفرم، اختلال هذیانی، افسردگی با ویژگی های روان پریشانه، اختلال دوقطبی با ویژگی های روان پریشانه یا سایر اختلالات معین یا نامعین طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی)، تمارض و اختلالات ساختگی، اختلالات شخصیت.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال روان پریشی گذرا اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.