اختلال دوقطبی ناشی از دارو/مواد Substance/Medication-Induced Bipolar and Related Disorder در مجموع مانند مانیا، هیپومانیا یا افسردگی است. یک استثناء کلیدی در تشخیص اختلال دوقطبی ناشی از دارو/مواد در مواقعی است که هیپومانیا یا مانیا پس از درمان با داروهای ضدافسردگی یا سایر درمان ها بروز می کنند و فراتر از اثرات فیزیولوژیک دارو ادامه می یابند؛ این حالت در واقع نشانگر یک اختلال دوقطبی اولیه و اصلی و نه ناشی از دارو است. همین نکته در کسانی که پس از درمان شوک الکتریکی (ECT) دچار علایم مانیا یا هیپومانیا می شوند که فراتر از اثرات فیزیولوژیک ECT ادامه می یابند، نیز صدق می کند و نباید در مورد آنها از تشخیص اختلال دوقطبی ناشی از مواد/دارو استفاده نمود.

گاهی عوارض جانبی برخی از داروهای ضدافسردگی و سایر داروهای روانگردان (مانند بی تابی، سراسیمگی) شبیه علایم اولیه سندرم مانیا به نظر می رسند ولی اصولا با علایم دوقطبی متفاوت و قابل افتراق هستند و برای تشخیص ملاک های اختلال دوقطبی کفایت نمی کنند. مفهوم این نکته این است که ملاک علایم مانیا / هیپومانیا اختصاصی است (سراسیمگی ساده معادل افزایش مشارکت در فعالیت های هدفمند نیست) و تعداد علایم لازم برای تشخیص گذاری (یک یا دو علامت کافی نیست) باید به اندازه کافی باشند. به ویژه در مواقعی که یک یا دو علامت غیراختصاصی مانند تحریک پذیری، بی تابی یا سراسیمگی در حین درمان با داروهای ضدافسردگی و در غیاب سندرم کامل یا هیپومانیا بروز می کنند نباید تشخیص اختلال دوقطبی را مطرح نمود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط ناشی از دارو/مواد بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: اختلال خلق بارز و مستمر که وجه غالب نمای بالینی اختلال را تشکیل می دهد و خصوصیت اصلی آن را خلق بالا، منبسط یا تحریک پذیر با یا بدون خلق افسرده یا کاهش مشخص علائق یا لذات در تمام یا نزدیک به تمام فعالیت ها، تشکیل می دهد.

B: با توجه به شرح حال، معاینات جسمی یا یافته های آزمایشگاهی شواهدی از هر دو مورد (۱) و (۲) دیده می شود:

۱) علایم موجود در ملاک A در حین یا بلافاصله پس از مسمومیت یا مجرومیت مواد و یا مصرف دارو ایجاد شده است.

۲) ماده یا داروی مصرفی، توانایی و ظرفیت بوجود آوردن علایم ملاک A را دارد.

C: آشفتگی حاضر توسط اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط که ناشی از دارو/مواد نیستند بهتر توجیه نمی شود. شواهد وجود یک اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط مستقل از موارد زیر به دست می آیند:

– وجود علایم قبل از شروع مصرف دارو/مواد

– تداوم علایم برای یک دوره زمانی قابل توجه (مثلا حدود یک ماه) پس از قطع ناگهانی مواد یا مسمومیت شدید

– شواهد دیگری که نشان دهنده یک اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط مستقل از مصرف دارو / مواد است (مانند سابقه وجود حملات متعدد اختلال که ارتباطی به دارو / مواد ندارند)

D: اختلال حاضر منحصرا در دوره دلیریوم رخ نداده است

E: اختلال موجب ناراحتی بارز بالینی یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی و سایر جنبه های مهم کاری فرد شده است.

تشخیص افتراقی

اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط ناشی از دارو/مواد باید از سایر انواع اختلال دوقطبی، مسمومیت مواد یا دلیریوم ناشی از مواد و عوارض جانبی داروها افتراق داده شود.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال دوقطبی ناشی از دارو/مواد اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال هذیانی Delusional Disorder با حضور یک یا چند هذیان برای مدت حداقل یک ماه مشخص می گردد. اگر فرد در دوره ای دچار تظاهرات بالینی بوده که ملاک تشخیص “A” اسکیزوفرنی را کامل می کرده است، دیگر هیچگاه در مورد وی تشخیص اختلال هذیانی مصداق پیدا نمی کند.

صرف نظر از اثر مستقیم هذیان ها، نقایص موجود در کارکرد اجتماعی – روان شناختی فرد خیلی محدودتر از آن چیزی است که در سایر اختلالات روان پریشی دیده می شود و رفتار فرد آنچنان غریب و غیرعادی نیست. اگر در دوره ای همزمان با هذیان ها حملات خلقی بروز نماید، مجموع مدت این حملات خلفی در مقایسه با تمام دوره بیماری هذیانی کوتاه است.

همچنین هذیان ها را نمی توان به اثرات فیزیولوژیک یک ماده (کوکائین) یا یک بیماری طبی دیگر (مانند بیماری آلزایمر) نسبت داد و توسط یک بیماری روانی دیگر مانند اختلال بدریخت انگاری بدن یا اختلال وسواسی جبری بهتر توجیه نمود.

علاوه بر پنج حوزه علامتی که در ملاک های تشخیصی گنجانده شده اند، برای افتراق اختلال هذیانی از سایر اختلالات طیف اسکیزوفرنی ارزیابی حوزه های شناختی و علایم مانیا و افسردگی نیز از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال هذیانی بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: وجود یک یا چند هذیان به مدت حداقل یک ماه.

B: ملاک تشخیصی “A” اسکیزوفرنیا هرگز وجود نداشته است.

توجه: اگر توهمی وجود دارد، بارز نیست و  در رابطه با موضوع هذیان است (مثلا احساس آلوده شدن توسط حشرات همراه هذیان آلودگی ناشی از هجوم حشرات).

C: صرف نظر از هذیان و پیامدهای آن سایر جنبه های کارکرد فرد مختل نیست و رفتار غیرعادی، عجیب و غریبی ندارد.

D: در صورت بروز دوره های افسردگی اساسی یا مانیا مدت آنها در مقایسه با دوره اختلال هذیانی کوتاه است.

E: این اختلال مربوط به اثرات فیزیولوژک یک ماده و یا یک بیماری طبی دیگر نیست و با سایر اختلالات روانی مانند اختلال بدریخت انگاری بدن یا اختلال وسواسی جبری، بهتر توجیه نمی شود.

انواع هذیان ها

نوع اروتومانیک (شهوانی): هنگامی که موضوع اصلی هذیان این است که فرد باور دارد شخص دیگری عاشق اوست. معمولا این فرد نسبت به بیمار از طبقه اجتماعی بالاتری برخوردار است (مثلا یک آدم مشهور یا رئیس فرد) ولی گاهی کاملا غریبه است. معمولا بیمار برای برقراری ارتباط با فرد موضوع هذیان تلاش زیادی به خرج می دهد.

نوع خودبزرگ بینی: این زیرنوع در مواردی به کار می رود که موضوع اصلی هذیان اعتقاد به داشتن استعداد عظیم نهفته (کشف نشده)، تونایی یا اکتشافات بزرگ است. در مواردی با شیوع کمتر بیمار معتقد است که یا با فرد برجسته ای ارتباط دارد و یا خود آن فرد است (در این موارد شخص واقعی را شیاد تلقی می کند). گاهی هذیان های خودبزرگ بینی ماهیت مذهبی دارد.

نوع حسادت: وقتی هسته مرکزی هذیان فرد، خیانتکار بودن همسر یا معشوقه اش است. این باور بدون هیچ دلیل مستندی و فقط بر اساس برداشت های غلط از برخی شواهد بی اهمیت (مانند بی نظمی های لباس) به وجود می آید. شخص مبتلا در اکثر موارد با همسر یا معشوقه اش درگیر می شود و به نحوی تلاش می کند در جهت اصلاح خیانت خیالی فوق مداخله نماید.

نوع گزند و آسیب: در مواردی که موضوع اصلی هذیان باورهایی در این مورد است که توطئه ای علیه وی در جریان است، تحت تعقیب است، مسموم شده یا دارو به وی خورانده اند، سرش کلاه گذاشته اند، مورد بدگویی قرار گرفته، آزارش می دهند یا برای وی پاپوش دوخته اند. گاهی این افراد برای دادخواهی و کسب آرامش مراجعات متعددی به مراجع قانونی داشته یا اقدامات خودسرانه ای انجام می دهند. افراد مبتلا به هذیان گزند و آسیب اغلب تندخود و عصبی هستند و گاهی در برابر کسانی که معتقدند دشمن ایشان هستند دست به خشونت می زنند.

نوع جسمی: وقتی مایه اصلی هذیان در مورد حواس و کارکرد بدنی فرد است. معمولا به اشکال مختلف دیده می شود. در شایع ترین شکل آن فرد معتقد است بدنش بوی خیلی بدی می دهد یا توسط هجوم حشرات دچار بیماری پوستی یا عفونی شده است، دچار انگل داخلی است، برخی از قسمت های بدنش بدریخت و زشت است یا بعضی از قسمت های بدنش کار نمی کنند.

نوع مختلط: وقتی برخی از هذیان های فوق وجود دارند ولی هیچ یک برتری ویژه ای نسبت به بقیه ندارند.

نوع نامعین: این زیرگروه وقتی به کار می رود که نوع باور هذیانی موجود را دقیقا نمی توان مشخص نمود یا در هیچ یک از گروه های توصیف شده فوق نمی گنجد (مثلا هذیان های انتساب بدون اجزاء خودبزرگ بینی یا گزند و آسیب).

با محتوای غریب: اگر هذیان های فرد مشخصا ناممکن و غیرقابل فهم هستند و از تجارب روزمره زندگی منشاء نگرفته باشند، غریب تلقی می شوند (مثلا وقتی بیمار فکر می کند بیگانه ای اعضای داخلی بدن وی را با شخص دیگری تعویض کرده است بدون این که زخم یا آثاری روی بدن وی باقی گذاشته باشد).

تشخیص افتراقی

اختلال وسواسی – جبری و اختلالات مرتبط، دلیریوم، اختلال عصبی شناختی عمده، اختلال روان پریشی ناشی از یک بیماری طبی دیگر، اختلال روان پریش ناشی ار دارو / مواد، اختلال اسکیزوفرنیفرم و اسکیزوفرنی، اختلال افسردگی و دوقطبی و اسکیزوافکتیو.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال هذیانی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال روان پریشی گذرا Brief Psychotic Disorder نوعی آشفتگی است که با حضور حداقل یکی از علایم مثبت هذیان، توهم، گفتار نابسامان (مانند از خط خارج شدن و بی ربط گویی مکرر) یا ناهنجاری بارز رفتارهای روانی حرکتی شامل کاتاتونیا به صورت ناگهانی شروع می شود.

شروع ناگهانی طبق تعریف عبارت است از تغییر سریع حالت غیرروان پریشانه به یک حالت آشکار روان پریشانه در عرض دو هفته (معمولا بدون علایم مقدماتی). هر دوره بیماری حداقل یک روز ولی کمتر از یک ماه طول می کشد . فرد نهایتا به صورت کامل به سطح کارکردی قبل از بیماری خود برمی گردد. اختلال مذکور توسط اختلال افسردگی یا دوقطبی با ویژگی های روان پریشانه، اسکیزوافکتیو یا اسکیزوفرنی بهتر توجیه نمی شود و به دلیل اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مانند توهم زاها) یا یک بیماری طبی دیگر (مانند خونریزی ساب دورال) نیست.

علاوه بر پنج حوزه علامتی ذکر شده در ملاک های تشخیصی برای تصمیم گیری تشخیص و افتراق بین انواع اختلالات طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی باید به ارزیابی حوزه های شناختی و علایم افسردگی و مانیا نیز توجه کافی مبذول داشت.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال روان پریشی گذرا بایستی 3 ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: یک (یا چند) تا از علایم زیر، حداقل یکی از علایم ۱، ۲، یا ۳ باید وجود داشته باشد:

۱- هذیان ها

۲- توهمات

۳- گفتار آشفته (مثلا از خط خارج شدن یا بی ربط گویی)

توجه: در صورتی که این الگوی پاسخدهی از نظر فرهنگی پسندیده باشد جزء علایم محسوب نمی شود.

B: مدت دوره این اختلال حداقل یک روز و حداکثر کمتر از یک ماه است و در نهایت بیمار به صورت کامل به سطح عملکرد قبل از بیماری خود برمی گردد.

C: اختلال موجود را نمی توان به یک اختلال افسردگی اساسی یا دوقطبی با ویژگی های روان پریشانه یا یک اختلال روان پریشانه دیگر مانند اسکیزوفرنی یا کاتاتونیا منسوب نمود و در اثر تأثیر فیزیولوژیک یک ماده (مانند سوء مصرف مواد یا یک دارو) یا یک بیماری طبی دیگر ایجاد نشده است.

تشخیص افتراقی

سایر بیماری های طبی، اختلالات مرتبط با مواد، اختلالات افسردگی و دوقطبی، سایر اختلالات روان پریشی (مانند اسکیزوفرنیفرم، اختلال هذیانی، افسردگی با ویژگی های روان پریشانه، اختلال دوقطبی با ویژگی های روان پریشانه یا سایر اختلالات معین یا نامعین طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی)، تمارض و اختلالات ساختگی، اختلالات شخصیت.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال روان پریشی گذرا اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال روان پریشی ناشی از یک بیماری طبی دیگر Psychotic Disorder Due to Another Medical Condition با مشخص کردن علایم غالب آن تعریف می شود. هر گاه چنین تشخیصی به کار رود، در کنار الگوی علامتی غالب آن، بیماری طبی مربوط به آن نیز باید در تشخیص گنجانده شود. مثلا باید گفت: اختلال روان پریشی ناشی از توده مغزی، همراه با هذیان.

ملاک های اختلال مذکور نباید فقط در زمانی روی داده باشد که بیمار دچار دلیریوم یا دمانس است و نیز نباید طوری باشد که علایم را بر اساس اختلال روانی دیگری بهتر بشود توجیه کرد.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال روان پریشی ناشی از بیماری طبی دیگر بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: هذیان و یا توهم بارز

B: شواهد موجود در شرح حال، معاینات جسمی یا یافته های آزمایشگاهی نشان می دهند که اختلال به دلیل تبعات فیزیولوژیک یک بیماری طبی دیگر ایجاد شده است.

C: اختلال موجود توسط یک بیماری روانی دیگر بهتر توجیه نمی شود.

D: اختلال موجود منحصرا در حین دوره دلیریوم رخ نداده است.

E: اختلال موجود سبب نارحتی قابل توجه بالینی یا افت کارکرد شغلی، اجتماعی و سایر جنبه های مهم کارکردی شده است.

تشخیص افتراقی

دلیریوم، اختلال روان پریشی ناشی از دارو/مواد، اختلال روان پریشی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال روان پریشی ناشی از یک بیماری طبی دیگر اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال حرکالت قالبی Stereotypic Movement Disorder شامل رفتارهای حرکتی تکراری است که به طور واضحی بی هدف بوده و به نظر می رسد حالت غیر ارادی دارند. این رفتارها غالبا شامل حرکات موزون سر، دست ها و بدن هستند که عملکرد انطباقی آشکاری ندارند (بی فایده اند). این حرکات ممکن است با انجام اقداماتی متوقف شوند یا نشوند.

در بچه های با رشد طبیعی گاهی با توجه مستقیم به کودک و یا پرت کردن حواس وی این حرکات قطع می شوند. در کودکانی که دچار اختلال رشدی عصبی هستند پاسخ کمتری به چنین اقداماتی دیده می شود. در سایر موارد خود فرد تلاش می کند با اقداماتی از این رفتارها بکاهد (مثلا نشستن رو دست ها، پیچیدن لباس دور بازوها، یافتن وسیله ای محافظتی).

نیمرخ رفتاری هر فرد ویژگی های خودش را دارد و با دیگران فرق می کند و امضاء رفتاری او محسوب می شود. نمونه هایی از حرکات تکراری بدون آسیب عبارتند از: حرکات تنه به جلو و عقب، به هم کوبیدن یا چرخش دست ها، ضرب گرفتن یا تکان دادن انگشتان روی صورت، تکان دادن یا حرکات موجی بازوها و تکان دادن سر و غیره.

برخی از حرکات خودآسیبی عبارتند از: کوبش سر، سیلی زدن به صورت، انگشت کردن در چشم و گاز گزفتن دست ها، لب ها یا سایر قسمتهای بدن. در این میان انگشت کردن در چشم اهمیت زیادی دارد و بیشتر در کودکانی دیده می شود که نقایص بینایی دارند. ترکیب چند حرکت نیز دیده می شود (مانند حرکات رفت و برگشتی سر، عقب و جلو بردن تنه، تکان دادن مکرر یک زنجیر کوچک در جلوی صورت).

این حرکات تکراری گاهی چندین بار در طی روز تکرار می شود که از چند ثانیه تا چند دقیقه یا حتی طولانی تر ادامه می یابد. دفعات تکرار از چند بار در روز تا یک بار در عرض چند هفته متفاوت است. این رفتارها با توجه به موقعیتی که فرد در آن قرار دارد نیز تغییر می کنند: مثلا بسته به این که چه کاری انجام می دهد، یا وقتی هیجان زده، خسته، کسل یا مضطرب است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال حرکات قالبی بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: رفتارهای حرکتی ظاهرا بی فایده و تکراری که به نظر می رسد حالت جبری دارند (مانند تکان دادن یا حرکات موجی دست ها، جنباندن بدن، کوبش سر، گاز گزفتن خود و ضربه زدن به خود).

B: حرکات تکراری مزبور با کارکرد اجتماعی، تحصیلی یا سایر فعالیت های فرد تداخل داشته و می تواند سبب آسیب به خود گردد.

C: علایم در اوایل دوران رشد و نمو بروز می کنند.

D: رفتارهای حرکتی تکراری ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده یا بیماری عصبی نیست و با یک اختلال رشدی عصبی یا روانی دیگر بهتر توجیه نمی شود (مانند اختلال کندن مو “تریکوتیلومانیا”، اختلال وسواسی جبری).

شدت علایم

خفیف: علایم به راحتی توسط محرک های حسی یا انحراف توجه از بین می روند.

متوسط: اقدامات حفاظتی و مداخلات رفتاری اختصاصی برای کنترل علایم ضروری است.

شدید: نظارت مستمر و اقدامات حفاظتی برای پیشگیری از آسیب های جدی مورد نیاز است.

تشخیص افتراقی

حرکات ساده مربوط به رشد طبیعی در شیرخواری و خردسالی، اختلال طیف درخودماندگی، اختلالات تیک، اختلال وسواسی – جبری و اختلالات مرتبط، سایر بیماری های طبی و عصبی (مانند عادات و ادا و اطوار قالبی، دیسکینزی های دوره ای، کره ارثی خوش خیم)، مصرف داروهای خاص مانند آمفتامین و مسمومیت با آن.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال حرکات قالبی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.