گذرهراسی یا آگورا فوبیا Agoraphobia ترس یا اضطراب شدید یا قابل توجهی است که در رویارویی واقعی یا انتظار رویارویی با طیف گسترده ای از موقعیت های مختلف بروز می کند. برای تشخیص گذاری باید وجود علایم لازم در حداقل دو مورد از ۵ موقعیت زیر تأیید شده باشد ۱) استفاده از وسایط نقلیه عمومی مانند اتومبیل، اتوبوس، قطار، کشتی یا هواپیما؛ ۲) بودن در فضاهای باز مانند پارکینگ های بزرگ، مراکز خرید یا پل ها؛ ۳) بودن در فضاهای بسته مانند فروشگاه ها، تئاتر و سینما؛ ۴) ایستادن در صف یا جاهای شلوغ؛ ۵) تنها ماندن خارج از منزل.

نمونه های موقعیت های ذکر شده دربرگیرنده همه موارد نیست و موقعیت های دیگری نیر هراس آور تلقی می شوند. وقتی ترس و اضطراب به واسطه چنین موقعیت هایی تحریک می شوند فرد معمولا افکاری به ذهنش خطور می کند مبنی بر اینکه قرار است اتفاق بدی رخ دهد. این افراد معمولا معتقدند که در مواقع بروز علایم شبه پانیک یا سایر علایم ناتوان کننده یا موجب شرمندگی، فرار و خروج از چنین موقعیت هایی می تواند دشوار باشد (مثلا نمی توانم از این جا خارج شوم) یا احتمالا دستیابی به کمک میسر نیست (مثلا هیچکس برای کمک به من وجود ندارد).

منظور از علایم شبه پانیک هر یک از سیزده علامتی است که در ملاک های تشخیصی حمله پانیک ذکر شده مانند سرگیجه، غش یا ترس از مردن. «سایر علایم ناتوان کننده و شرمنده کننده» شامل علایمی است مانند استفراغ و علایم روده التهابی و در سالمندان ترس از افتادن یا در بچه ها یک حس سردرگمی و گم شدن. میزان ترسی که فرد مبتلا تجربه می کند با توجه به میزان نزدیکی به موقعیت ترسناک فرق می کند و گاهی ممکن است به هنگام پیش بینی یا رویارویی واقعی با موقعیت های گذرهراسی بروز نماید. همپنین این ترس و اضطراب می تواند به شکل حملات پانیک با علایم محدود یا علایم کامل بروز نماید (یعنی یک دوره پانیک قابل انتظار). ترس و اضطراب تقریبا در تمام مواقعی که فرد با موقعیت ترسناک تماس دارد رخ می دهد.

بنابراین کسی که فقط گهگاه در یک موقعیت گذرهراسی مضطرب می شود (مثلا هر ۵ باری که در صف می ایستد یک بار دچار اضطراب می شود) نباید تشخیص اختلال گذرهراسی دریافت کند. فرد فعالانه از این موقعیت ها فرار می کند، یا در صورتی که نتواند یا قصد داشته باشد که از آنها اجتناب نکند دچار اضطراب و ترس شدیدی می شود. اجتناب فعال یعنی فرد رفتارهایی نشان می دهد که عمدا و به منظور اجتناب یا تماس حداقل با موقعیت های گذرهراسی برنامه ریزی شده اند.

اجتناب بیمار هم می تواند شکل رفتاری و هم شکل شناختی داشته باشد. نمونه های اجتناب رفتاری عبارتند از حفظ روال روزمره زندگی، انتخاب شغل در نزدیکی منزل برای استفاده نکردن از وسایط نقلیه عمومی، خرید غذا و مایحتاج به گونه ای که در منزل تحویل داده شود برای عدم ورود به مراکز خرید و مغازه ها. یک نمونه از اجتناب شناختی عبارت است از پرت کردن حواس خود به هنگام عبور از موقعیت های گذرهراسی. در اکثر موارد در صورتی که کسی مانند شریک زندگی، دوست یا فردی از تیم درمان همراه بیمار باشد تحمل موقعیت هراسناک آسان تر خواهد بود.

ترس، اضطراب یا اجتناب موجود باید خارج از حد تصور احتمال واقعی خطر ناشی از موقعیت گذرهراسی و زمینه فرهنگی – اجتماعی فرد باشد. افتراق بالینی ترس های قابل توجه گذرهراسی از ترس های قابل قبول یا از موقعیت هایی که خطرناک فرض می شوند به چند دلیل مهم است. اول، قضاوت درباره بود و نبود و ماهیت اجتناب در فرهنگ های مختلف و بافت فرهنگی اجتماعی متفاوت دشوار است (مثلا در نقاط مشخصی از جهان عدم خروج زنان مسلمان به تنهایی از منزل از نظر اجتماعی – فرهنگی بسیار مقبول و پسندیده به شمار می رود لذا چنین پرهیزی را نباید به عنوان مشخصه ای از گذرهراسی محسوب نمود). دوم، افراد سالمند معمولا ترس های خود را بیش از حد معمول به مشکلات مربوط به سن ربط می دهند و کمتر باور دارند که ترس هایشان نامتناسب با خطر واقعی موجود است. سوم، افراد مبتلا به گذرهراسی معمولا نسبت به خطرات مربوط به علایم شبه پانیک یا سایر علایم جسمی بیش از اندازه حساس بوده و از آنها می ترسند. تشخیص گذاری فقط در مواردی صحیح است که ترس، اضطراب یا اجتناب مداوم باشد و موجب ناراحتی قابل توجه بالینی یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم کارکرد فرد گردد. در نظر گرفتن مدت حداقل ۶ ماه سبب می شود، مشکلاتی که افراد به طور موقت تجربه می کنند کنار گذاشته شود. البته ملاک مدت را باید به عنوان یک راهنمایی کلی در نظر گرفت  و درجاتی از انعطاف پذیری آن قابل قبول است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال گذرهراسی بایستی ۹ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: ترس یا اضطراب چشمگیر در مورد دستکم دو مورد از پنج موقعیت زیر:

۱- استفاده از وسایط نقلیه عمومی (مانند اتومبیل، اتوبوس، قطار، کشتی، هواپیما)

۲- بودن در فضاهای باز (مانند پارکینگ های بزرگ، مراکز خرید، پل ها)

۳- بودن در فضاهای بسته (مانند فروشگاه ها، تئاتر، سینما)

۴- ایستادن در صف یا جاهای شلوغ

۵- تنها ماندن خارج از خانه

B: بیمار به دلایل ذیل از این موقعیت ها اجتناب می ورزد: نگرانی از اینکه فرار از آنها احتمالا دشوار است یا شاید به هنگام بروز حملات شبه پانیک یا سایر علایم غیرقابل تحملی که می تواند باعث شرمندگی وی شود کسی برای کمک به وی وجود ندارد (مثلا در سالمندی ترس از افتادن، ترس از بی اختیاری ادراری).

C: موقعیت های گذرهراسی تقریبا همیشه باعث برانگیختن ترس یا اضطراب می شوند.

D: بیمار فعالانه از این موقعیت های گذرهراسی اجتناب می ورزد، یا برای حضور در آنها نیاز به همراه دارد یا آنها را باترس و اضطراب شدیدتحمل می نماید.

E: ترس یا اضطراب موجود بیماری بیش از آن چیزی است که واقعا از احتمال خطر موجود در موقعیت گذرهراسی انتظار می رود و با زمینه اجتماعی فرهنگی فرد نامتناسب است.

F: ترس، اضطراب یا اجتناب، معمولا حداقل برای ۶ ماه ادامه دارد.

G: ترس، اضطراب یا اجتناب از نظر بالینی موجب ناراحتی فوق العاده یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم کارکردی فرد می شود.

H: اگر بیماری طبی دیگری (مانند بیماری روده ای التهابی، بیماری پارکینسون) وجود دارد؟، آشکارا ترس، اضطراب یا اجتناب بیش از حد انتظار است.

I: ترس، اضطراب یا اجتناب توسط علایم یک اختلال روانی دیگر بهتر توجیه نمی شوند. مثلا علایم مؤید هراس اختصاصی، نوع موقعیتی نیستند، فقط در موقعیت های اجتماعی بروز نمی کنند (مانند اختلال اضطراب اجتماعی) و منحصرا به افکار وسواسی بیمار مربوط نیستند (مانند اختلال OCD)، مربوط به معلولیت ها یا نقایص جزیی در ظاهر فرد (اختلال بدریخت انگاری بدن) یا ترس از جدایی نیستند (مانند اختلال اضطراب جدایی).

توجه: برای تشخیص گذاری گذرهراسی نیازی به وجود حملات پانیک نیست. اگر تظاهرات فرد ملاک های تشخیص اختلال پانیک را هم برآورده می کند هر دو تشخیص را باید ثبت نمود.

تشخیص افتراقی

هراس اختصاصی نوع موقعیتی، اختلال اضطراب جدایی، اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی)، اختلال پانیک، اختلال استرس حاد و اختلال PTSD، اختلال افسردگی اساسی، برخی بیماری های طبی مانند بیماری پارکینسون، اسکلروز متعدد، بیماری های قلب عروقی، بیماری کرون.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته گذرهراسی یا آگورافوبیا اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی) Social Anxiety Disorder (Social Phobia) شامل ترس یا اضطراب شدید یا قابل توجه از موقعیت های اجتماعی است که ممکن است در آنها فرد مورد موشکافی دیگران قرار گیرد. در کودکان ترس موجود باید در تعاملات با همسالان نیز بروز نماید و فقط محدود به برخورد با بزرگسالان نیست. در چنین مواقعی فرد نسبت به اینکه در مورد او برداشت منفی صورت بگیرد می ترسد.

بیمار نگران است که دیگران وی را مضطرب، ضعیف، دیوانه، احمق، کسالت آور، رعب آور، کثیف یا نامطبوع تصور نمایند. نگرانی دیگر بیمار از این است که به گونه ای رفتار نماید که غیرعادی به نظر برسد یا علایمی مانند برافروختگی، لرزش صدا، تعریق، لکنت یا نگاه خیره در وی پدیدار شود که نشان دهنده اضطراب وی است و موجب برداشت منفی دیگران درباره وی می شود.

برخی از افراد از این نگران اند که با رفتارشان به دیگران اهانت کنند و در نتیجه از سوی آنها طرد شوند. ترس از اهانت به دیگران مثلا به وسیله نگاه خیره یا بروز علایم اضطراب به خصوص در کسانی بارز است که در فرهنگ های جمع گرا (احترام به جمع) رشد یافته اند. فردی که از لرزش دستانش در جمع نگران است سعی می کند از خوردن، نوشیدن، نوشتن یا اشاره کردن در مجامع عمومی اجتناب نماید.

کسی که دچار تعریق زیاد می شود از دست دادن با دیگران یا خوردن غذاهای تند پرهیز می کند و کسی که در جمع از خجالت سرخ می شود احتمالا از اجرا در جلوی دیگران، نورهای درخشان و صحبت درباره مسائل خصوص دوری می کند. موقعیت های اجتماعی تقریبا همیشه سبب بروز اضطراب یا ترس می گردند. لذا کسی که فقط گهگاه در موقعیت های اجتماعی مضطراب می شود نباید تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی دریافت کند. در کودکان ترس و اضطراب اغلب به صورت گریه، قشقرق، میخکوب شدن یا کناره گیری در موقعیت های اجتماعی دیده می شود.

میزان اجتناب در افراد مختلف متفاوت است. (مثلا خفیف در حد مرور بیش از حد متن سخنرانی، تماس چشمی محدود، معطوف کردن توجه به دیگران یا شدید مانند امتناع از مدرسه رفتن، نرفتن به مهمانی ها). ترس، اضطراب یا اجتناب باید به شکل قابل ملاحظه ای با کارکرد عادی روزمره شغلی یا تحصیلی یا روابط و فعالیت های اجتماعی فرد تداخل داشته باشد و یا از نظر بالینی سبب ناراحتی قابل توجه یا افت کارکرد شغلی، اجتماعی یا سایر جنبه های مهم کارکردی فرد شده باشد. برای مثال در کسی که از سخنرانی در مجامع عمومی می ترسد ولی این مشکل در فعالیت های روزمره شغلی یا تحصیلی وی اختلال ایجاد نکرده و خود فرد هم از آن چندان نگران نیست تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی مطرح نمی شود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی بایستی 10 ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: ترس یا اضطراب قابل ملاحظه درباره یک یا چند موقعیت اجتماعی که درآنها احتمال دقت نظر به بیمار و تجزیه و تحلیل دیگران وجود دارد. نمونه ها شامل تعاملات اجتماعی (مثلا مکالمه یا ملاقات با افراد غریبه)، مشاهده شدن (مثلا خوردن یا آشامیدن) و اجرا در حضور دیگران (مثلا سخنرانی کردن) است.

نکته: در کودکان این اضطراب باید به هنگام حضور همسالان نیز دیده شود و فقط محدود به تعاملات با بزرگسالان نیست.

B: فرد از این می ترسد که کاری انجام دهد یا علایم اضطرابی بروز دهد که دیگران برداشت منفی از آن داشته باشند (یعنی شرمنده شود یا مسخره کنند، وی را طرد کنند یا مورد اهانت قرار دهند).

C: موقعیت های اجتماعی مذکور تقریبا همیشه سبب ترس یا اضطراب می گردند.

نکته: در کودکان ترس یا اضطراب می تواند به صورت گریه، قشقرق، میخکوب شدن، چسبیدن به دیگران، کناره گیری یا عدم صحبت کردن در موقعیت های اجتماعی بروز نماید.

D: از موقعیت های اجتماعی مذکور اجتناب می ورزد و یا تحمل آن با ترس و اضطراب شدیدی همراه است.

E: ترس و اضطراب موجود بیشتر از آن چیزی است که از موقعیت اجتماعی مذکور و زمینه فرهنگی – اجتماعی فرد انتظار می رود.

F: ترس، اضطراب یا اجتناب پایدار است و به طور معمول ۶ ماه یا بیشتر ادامه می یابد.

G: ترس، اضطراب یا  اجتناب از نظر بالینی موجب ناراحتی قابل ملاحظه یا افت کارکرد اجتماعی – شغلی و سایر جنبه های مهم کارکردی فرد می شود.

H: ترس، اضطراب یا اجتناب ناشی از اثرات فیزیولوژیکی یک ماده (مانند ماده سوء مصرفی، یک دارو) یا یک بیماری طبی دیگر نیست.

I: ترس، اضطراب یا اجتناب موجود توسط یک اختلال روانی دیگر مانند اختلال پانیک، اختلال بدریخت انگاری بدن یا اختلال طیف درخودماندگی بهتر توجیه نمی شود.

J: اگر یک بیماری طبی دیگر (مثلا بیماری پارکینسون، چاقی، بدریختی های ناشی از سوختگی یا جراحات) وجود دارد، ترس، اضطراب یا اجتناب حاضر آشکارا نامربوط یا افراطی است.

تشخیص افتراقی

کمرویی هنجار، گذرهراسی، اختلال پانیک (وحشت زدگی)، اختلال اضطراب فراگیر، اختلال اضطراب جدایی، هراس های اختصاصی، گنکی انتخابی، اختلال افسردگی اساسی، اختلال بدریخت انگاری بدن، اختلال هذیانی، اختلال طیف درخودماندگی، اختلال شخصیت، اسکیزوفرنی، اختلال خوردن، اختلال وسواسی جبری، بیماری های طبی مانند بیماری پارکینسون و شرمندگی از علایم آن، اختلال نافرمانی مقابله جویانه.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی) اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

کودکان مبتلا به گنگی انتخابی Selective Mutism در تعاملات اجتماعی با دیگران، آغازگر مکالمه نیستند و متقابلا وقتی دیگران با آنها صحبت می کنند، پاسخ نمی دهند.  عدم تکلم هم با بزرگسلان و هم با سایر کودکان دیده می شود.

کودکان مبتلا به گنگی انتخابی در خانه و در حضور بستگان درجه دو (مانند پدربزرگ و مادربزرگ، خاله زاده، عموزاده و…) یا دوستان از صحبت کردن خودداری می کنند.

این اختلال در اکثر موارد با اضطراب اجتماعی شدید همراه است. کودکان مبتلا به گنگی انتخابی اغلب از صحبت کردن در مدرسه اجتناب می ورزند و بدین جهت از نظر پیشرفت تحصیلی و یادگیری عقب می مانند، زیرا آموزگاران به راحتی نمی توانند دانش و آموخته های آنان را مورد ارزیابی قرار دهند.

صحبت نکردن در روابط اجتماعی این افراد نیز اختلالاتی به بار می آورد گرچه که این کودکان برای برقراری ارتباط اغلب از روش های غیرکلامی و غیرزبانی (مانند اشاره کردن، نوشتن، صدا درآوردن و …) استفاده می کنند و گاهی برای مشارکت در فعالیت های اجتماعی که نیاز به صحبت کردن ندارد از خود اشتیاق نشان می دهند (مانند مشارکت در بازی های مدرسه ای غیرکلامی).

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص گنگی انتخابی ۵ ملاک زیر بایستی در نظر گرفته شود:

A: ناتوانی مستمر برای تکلم در برخی موقعیت های اجتماعی که در آنها انتطار تکلم می رود (مانند مدرسه) علیرغم تکلم در سایر موقعیت ها.

B: اختلال موجود با پیشرفت تحصیلی یا شغلی و یا تعاملات اجتماعی فرد تداخل دارد.

C: اختلال فوق حداقل یک ماه ادامه دارد (به ماه نخست مدرسه رفتن محدود نمی شود).

D: عدم تکلم، ارتباطی به فقدان معلومات یا راحت نبودن با زبانی که در مدرسه صحبت می شود ندارد.

E: اختلال ارتباط (مانند اختلال فصاحت تکلم دوران کودکی) توجیه بهتری برای این اختلال نیست و در ضمن اختلال صرفا در جریان اختلال طیف درخودماندگی، اسکیزوفرنی یا یک اختلال روان پریشی دیگر روی نمی دهد.

تشخیص افتراقی

اختلالات ارتباط، اختلالات رشد عصبی، اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی، اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی).

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته گنگی انتخابی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.