اختلال استرس حاد (Acute Stress Disorder (ASD به معنای ظهور علایم مشخصه ای است که سه روز تا یک ماه پس از مواجهه با یک یا چند حادثه آسیب زا تداوم داشته باشد. حوادث آسیب زایی که مستقیما تجربه می شوند شامل موارد زیراند (البته محدود به اینها نیستند): مواجهه با جنگ به عنوان یک نظامی یا غیرنظامی، تهاجم شخصی مبنی بر زور یا تهدید به آن (مثل تعدی جنسی، حمله فیزیکی، دعوای فیزیکی، دزدی و جیب بری، تعدی جسمی و یا جنسی کودک، دزدیده شدن، گروگان گیری، حمله تروریستی، شکنجه شدن)، بلایای طبیعی یا ساخت بشر (مثل زلزله، طوفان، سقوط هواپیما) و حوادث شدید (مثل تصادفات وسایط نقلیه، حوادث صنعتی).

حوادث جنسی آسیب زا در کودکان می تواند شامل تجارب جنسی نامناسب بودن خشونت یا صدمه هم باشد. یک بیماری تهدیدگر زندگی یا شرایط طبی ناتوان کننده ضرورتا یک حادثه آسیب زا محسوب نمی شود. رویدادهای طبی که به عنوان حوادث آسیب زا در نظر گرفته می شوند، شامل حوادث فاجعه بار غیرمترقبه (مثل بیدار شدن در حین جراحی، شوک آنافیلاکتیک) می باشند. حوادث پراسترس که واجد عناصر آسیب زا و شدید نیستند، ممکن است تشخیص را به سمت اختلال سازگاری هدایت کنند و نه اختلال استرس حاد.

تظاهرات بالینی اختلال استرس حاد در افراد مختلف می تواند تفاوت داشته باشد ولی به طور معمول شامل یک واکنش اضطرابی است که بعضی شکل های تجربه مجدد و یا واکنش پذیری به حادثه آسیب زا را در بر دارد. در بعضی افراد یک تظاهر تجزیه ای یا گسستگی می تواند برجسته باشد، هر چند که این افراد معمولا واکنش پذیری شدید هیجانی یا فیزیولوژیک در پاسخ به یادآورهای سانحه هم از خود نشان می دهند. در سایر افراد ممکن است یک واکنش خشم شدیدی وجود داشته باشد که این واکنش پذیری با تحریک پذیری و یا احتمالا واکنش های پرخاشگرانه همراه می گردد. نمای کامل علایم باید حداقل سه روز بعد از حادثه آسیب زا ادامه داشته باشد و حداکثر یک ماه پس از حادثه قابل تشخیص اند. علایمی که بلافاصله پس از حادثه شروع می شوند ولی در عرض کمتر از سه روز مرتفع می گردند، مطابق ملاک اختلال استرس حاد نیستند.

شاهد حوادث بودن شامل موارد زیر است (البته فقط محدود به این موارد نیستند): مشاهده جراحت جدی یا تهدید به آن، مرگ غیرطبیعی، مشاهده تعدی جسمی یا جنسی در مورد فردی دیگر در نتیجه تهاجم خشونت بار، تهاجم خانوادگی شدید، تصادف شدید، جنگ و بلایا و همچنین شاهد یک فاجعه پزشکی (مثل خونریزی تهدید کننده زندگی) در مورد کودک خود. حوادثی که به طور غیرمستقیم در موردشان اطلاع پیدا می شود به بستگاه نزدیک و دوستان صمیمی محدود است. چنین حوادثی باید خشونت آمیز و غیرمترقبه باشند. مرگ در اثر علل طبیعی لحاظ نمی شود، ولی مرگ های حاصل تهاجم خشونت بار فردی، خودکشی، تصادفات وخیم یا جراحت شدید واجد شرایط اند. اختلال ممکن است به خصوص وقتی که عامل استرس، بین فردی و عمدی است (مثل شکنجه، تجاوز) شدید باشد. وقتی شدت و نزدیکی فیزیکی به عامل استرس زا زیاد است، احتمال ایجاد این اختلال بیشتر می شود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال استرس حاد بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: مواجهه با مرگ واقعی یا تهدید به مرگ، جراحت شدید یا خشونت جنسی به صورت یک یا چند مورد زیر:

۱- تجربه مستقیم حادثه (یا حوادث) آسیب زا

۲- شاهد بودن فرد، هنگامی که حادثه (یا حوادث) برای دیگران اتفاق می افتد.

۳- آگاهی از اینکه حادثه (یا حوادث) برای یک عضو نزدیک خانواده یا دوست صمیمی رخ داده است.

توجه: در موارد مرگ واقعی یا تهدید به مرگ یک عضو خانواده یا دوست، حادثه (یا حوادث) باید فجیع یا غیرمترقبه یاشد.

۴- تجربه کردن مکرر یا مواجهه شدید با جرئیات آزارنده و تنفرآور حادثه (یا حوادث) آسیب زا (مثل مسئولین خط اول جمع آوری کننده بقایای اجساد، مأمور پلیسی که مکررا با جزئیات کودک آزاری مواجهه دارد).

توجه: این ملاک، مواجهه از طریق رسانه الکترونیکی، تلویزیون، فیلم ها یا تصاویر و عکس ها را شامل نمی شود، مگر آن که این مواجهه مربوط به شغل باشد.

B: وجود ۹ علامت (یا بیشتر) از علایم زیر از هر یک از پنج طبقه علایم مزاحمت، خلق منفی، تجزیه، اجتناب و انگیختگی که پس از وقوع حادثه (یا حوادث) آسب زا شروع یا تشدید شده باشند.

علایم مزاحمت

۱- یادآوری مکرر، ناخواسته و ناراحت کننده مزاحم در مورد حادثه (یا حوادث) آسیب زا.

توجه: در کودکان ممکن است بازی های تکراری دیده شود که موضوعات یا جنبه هایی از حادثه (یا حوادث) آسیب زا را بیان می کنند.

۲- رؤیاهای ناراحت کننده و تکرار شونده که محتوا یا هاطفه آنها مربوط به حادثه (یا حوادث) است.

توجه: در کودکان ممکن است رؤیاهای ترسناک بدون محتوای مشخص وجود داشته باشد.

۳- واکنش های تجزیه ای (مثل فلش بک) که در آنها، فرد به گونه ای احساس یا عمل می کند که گویی حادثه (یا حوادث) در حال وقوع است. (چنین واکنش های بر روی یک پیوستار قرار دارند و در شدیدترین حالت به صورت از دست دادن آگاهی نسبت به محیط بروز می کنند.)

توجه: در کودکان ممکن است بازسازی وقایع خاص مربوط به سانحه در بازی ها دیده شود.

۴- ناراحتی روانی شدید یا طولانی یا واکنش های فیزیولوژیک محسوس در پاسخ به نشانه های داخلی یا بیرونی که نماد یا شبیه جنبه ای از حادثه (یا حوادث) آسیب زا هستند.

خلق منفی

۵- ناتوانی مستمر در تجربه هیجانات مثبت (مثل ناتوانی در تجربه شادی، رضایت یا محبت).

علایم تجزیه ای

۶- احساس تغییر واقعیت محیط پیرامون یا خود شخص (مثل خود را از منظر شخصی دیگری نگریستن، گیج بودن، احساس کندی گذر زمان).

۷- ناتوانی در به خاطر آوردن یکی از جنبه های مهم حادثه (یا حوادث) آسیب زا (عموما ناشی از فراموشی تجزیه ای است و نه در اثر عوامل دیگر مثل ضربه به سر، مصرف الکل و داروها).

علایم اجتنابی

۸- تلاش برای اجتناب از خاطرات، افکار یا احساس های ناراحت کننده مربوط یا همراه با حادثه (یا حوادث) آسیب زا.

۹- تلاش برای اجتناب از یادآورهای محیطی (افراد، مکان ها، گفتگوها، فعالیت ها، اشیاء، موقعیت ها) که موجب انگیخته شدن خاطرات، افکار یا احساس های مربوط یا همراه حادثه (یا حوادث) آسیب زا هستند.

علایم انگیختگی

۱۰- اختلال خواب (مثل اشکال در به خواب رفتن، در خواب ماندن یا خواب ناآرام).

۱۱-رفتار تحریک آمیز و حملات خشم (بدون محرک یا با کمترین تحریک) که به طور معمول با پرخاشگری کلامی یا فیزیکی نسبت به افراد یا اشیاء تظاهر می کنند.

۱۲- گوش به زنگی مفرط

۱۳- اشکالات تمرکز

۱۴- افزایش واکنش از جا پریدن

C: دوره اختلال (علایم ملاک B) از ۳ روز تا یک ماه پس از مواجهه با سانحه است.

توجه: علایم معمولا بلافاصله پس از سانحه شروع می شوند و حداقل ۳ روز دوام دارند، ولی برای آنکه ملاک های اختلال احراز شود علایم باید حداکثر یک ماه طول بکشند.

D: اختلال موجب ناراحتی قابل توجه بالینی یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر حوزه های مهم کارکردی می شود.

E: اختلال را نتوان به اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مثل دارو، الکل) یا شرایط طبی دیگر (مثل آسیب مغزی ضربه ای خفیف) نسبت داد و اختلال روان پریشی گذرا هم توضیح بهتری برای آن نیست.

تشحیص افتراقی

اختلالات سازگاری، اختلال پانیک (وحشتزدگی)، اختلالات تجزیه ای، اختلال استرس پس از سانحه PTSD، اختلال وسواسی – جبری OCD، اختلالات روان پریشانه، جراحت ضربه ای مغز.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال استرس حاد اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال کم توجهی – بیش فعالی Attention – Deficit / Hyperactivity Disorder ADHD الگوی مستمر بی توجهی و / یا بیش فعالی – تکانشگری است که با کارکرد و رشد فرد تداخل دارد. بی توجهی ADHD خود را در رفتارهایی مانند نیمه کاره گذاشتن کارها، نداشتن پشتکار، مشکل حفظ تمرکز و نابسامان بودن آشکار می سازد که البته ناشی از نافرمانی یا عدم درک مطلب نیست.

بیش فعالی به افزایش فعالیت های حرکتی (دویدن و جست و خیز کردن کودک) در مواقع نامناسب، یا وول خوردن زیاد، بازی با انگشتان، یا پرحرفی اطلاق می شود. بیش فعالی در بزرگسالان می تواند به شکل بی قراری شدید یا خسته کردن دیگران با فعالیت هایشان بروز نماید.

تکانشی عمل کردن یعنی اعمال عجولانه ای بدون هیچ گونه فکر و ملاحظه ای انجام می گیرند و می تواند سبب آسیب به فرد گردد (مانند بی احتیاطی در عبور از خیابان). تکانش گری می تواند بازتاب تمایل به برای پاداش های فوری و عدم توانایی در به تأخیر انداختن ارضا باشد. رفتارهای تکانشی می تواند به شکل دخالت های اجتماعی (قطع زیاده از حد کلام دیگران) و یا تصمیم گیری های مهم بدون اندیشیدن به پیامدهای درازمدت آن (مانند پذیرش شغل بدون کسب اطلاعات کافی راجع به آن) بروز نماید.

ADHD در کودکی شروع می شود. ضرورت وجود چند علامت آن قبل از سن ۱۲ سالگی نشانگر این موضوع است که تظاهرات بالینی دوران کودکی اهمیت زیادی دارند. در عین حال به این دلیل سن شروع کمتری برای بروز علایم تعیین نشده که اثبات دقیق گذشته نگر علایم کودکی کار دشواری است. به خاطر آوردن علایم دوران کودکی فرد در بزرگسالی زیاد قابل اعتماد نیست و فقط برای اخذ اطلاعات کمکی مفید است.

تظاهرات اختلال باید در بیش از یک موقعیت و مکان وجود داشته باشد (مثلا خانه، مدرسه و یا محل کار). اثبات وجود علایم مهم اختلال در مکان های مختلف بدون کمک افراد مطلعی که او را در چنین محل هایی دیده اند امکان ندارد. معمولا علایم با توجه به بستر موجود موقعیت های مختلف، فرق خواهند داشت.

در موارد زیر ممکن است نشانه های اختلال کاهش یابند:

• به دنبال دریافت پاداش های مکرر به خاطر رفتارهای مناسب
• هنگام نظارت دقیق
• در مکان های جدید
• شرکت در فعالیت های مورد علاقه
• داشتن محرک های خارجی پیوسته (مثلا از طریق نمایشگرهای الکترونیکی)
• تعامل در موقعیت های تک به تک (مانند مطب بالینگر)

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال کم توجهی / بیش فعالی (ADHD) بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: الگوی مداوم بی توجهی و/ یا بیش فعالی – تکانشگری که با کارکرد یا رشد فرد تداخل داشته باشد که با (۱) و/ یا (۲) مشخص می شود:

۱- بی توجهی: حداقل ۶ مورد از علایم زیر حداقل ۶ ماه طول کشیده و شدت آنها به حدی است که با سطح رشد ناهماهنگ است و روی فعالیت های اجتماعی، شغلی یا تحصیلی فرد تأثیر مستقیم منفی گذاشته باشد.

توجه: علایم صرفا بازتاب یک رفتار مقابله ای، نافرمانی، مخالفت جویی یا عدم درک وظایف محوله یا دستورات داده شده نیست. در نوجوانان و بزرگسالان (سن ۱۷ سال به بالا) وجود ۵ علامت از علایم زیر ضروری است.

a: اغلب قادر نیست به جزئیات توجه دقیق داشته باشد و در تکالیف تحصیلی، شغلی و یا سایر فعالیت ها خطاهایی ناشی از بی توجهی از وی سر می زند، (مانند نادیده گرفتن یا عدم توجه به جزئیات، عدم انجام صحیح کارها).

b: اغلب در حفظ توجه بر روی تکالیف یا فعالیت های مربوط به بازی ها مشکل دارد (مثلا مشکل حفظ تمرکز در حین سخنرانی، مکالمات، یا مطالعه طولانی).

c: اغلب وقتی مستقیم با او صحبت می شود به نظر می رسد که گوش نمی دهد (مثلا به نظر می رسد حواسش جای دیگری است، حتی در هنگام عدم وجود هرگونه عامل حواسپرتی).

d: اغلب دستورالعمل ها را دنبال نمی کند و قادر نیست تکالیف مدرسه، مسئولیت ها یا وظایف شغلی اش را به پایان برساند (مثلا کارها را شروع می کند ولی به سرعت تمرکزش را از دست می دهد و نیمه کاره رها می کند).

e: اغلب در ساماندهی کارها و فعالیت هایش مشکل دارد (برای مثال: مشکل در مدیریت تکالیف متوالی، مشکل در نگهداری منظم اشیاء و متعلقات شخصی، بی نظمی در کارها، مدیریت زمانی ضعیف، عدم انجام امور در موعد مقرر).

f: اغلب از تکالیفی که نیازمند فعالیت ذهنی مستمر است دوری می کند، نفرت دارد و یا نسبت به انجام آنها بی میل است (مانند کارهای مدرسه یا کارهای منزل، در نوجوانان و بزرگسالان تهیه گزارش ها، تکمیل کردن فرم ها، مرور مقالات طولانی).

g: اغلب وسایل لازم برای انجام تکالیف یا فعالیت ها را گم می کند (مانند وسایل مدرسه، مداد، کتاب، ابزارآلات، کیف پول، کلید، کاغذ یادداشت، عینک، تلفن همراه).

h: با محرک های خارجی به راحتی حواسش پرت می شود (در نوجوانان بزرگ تر و بالغین می تواند شامل افکار غیر مرتبط هم باشد).

i: فراموشکاری در انجام کارهای روزمره (مانند انجام کارهای منزل، پیغام رساندن، در نوجوانان بزرگ تر و بزرگسالان جواب تلفن دادن، پرداخت قبوض، سر قرار حاضر شدن).

۲- بیش فعالی و تکانشگری: حداقل ۶ مورد از علایم زیر برای حداقل 6 ماه در حدی که با سطح رشدی فرد تطابق نداشته باشد، تداوم داشته و روی فعالیت های اجتماعی، شغلی یا تحصیلی وی تأثیر مستقیم منفی گذاشته باشد.

توجه: علایم موجود صرفا بازتاب یک رفتار مقابله ای، نافرمانی، مخالفت جویی یا عدم درک دستورات یا وظایف محوله نیست. در نوجوانان و بزرگسالان (سن ۱۷ سال به بالا) حداقل ۵ علامت کافی است.

a: اغلب روی صندلی وول می خورد، با دست ها یا پاهایش ور می رود و یا آنها را تکان می دهد.

b: اغلب در مواقعی که لازم است سر جای خود بنشیند صندلی را ترک می کند (مثلا سر کلاس، مطب، محل کار یا سایر مکان هایی که لازم است برای مدتی بنشیند).

c: اغلب در مکان هایی که مناسبتی ندارد می دود یا از در و دیوار بالا می رود (توجه: در نوجوانان و بالغین می تواند محدود به بی قراری باشد).

d: اغلب نمی تواند بی سر و صدا به بازی و سایر فعالیت های تفرحی بپردازد.

e: اغلب در حال حرکت است و به نظر می رسد موتوری به حرکتش وامی دارد (مثلا قادر نیست یک جا ثابت بماند و اگر مدتی طولانی یک جا بماند احساس ناراحتی می کند مثلا در رستوران و ملاقات ها. ممکن است دیگران احساس کنند بی قرار است و یا نمی توانند پا به پای وی بمانند).

f: اغلب زیاد حرف می زند.

g: اغلب قبل از پایان سؤال جواب را می پراند (مثلا جمله دیگران را تکمیل می کند و در مکالمات اجازه صحبت به طرف مقابل نمی دهد و مابین حرف هایش می پرد).

h: اغلب قادر به انتظار کشیدن برای نوبت نیست (مانند موقعی که در صف قرار دارد).

i: اغلب وسط حرف دیگران می پرد و فعالیت شان را قطع می کند (مثلا وسط مکالمات، بازی ها یا کارها داخل می شود، ممکن است از وسایل دیگران بدون اجازه استفاده کند. در نوجوانان و بالغین ممکن است در کار دیگران مداخله و کار را از دستشان بگیرند).

B: چندین علامت بی توجهی یا بیش فعالی – تکانشگری قبل از سن ۱۲ سالگی دیده می شود.

C: چندین علامت بی توجهی یا بیش فعالی – تکانشگری در بیش از یک موقعیت و محل دیده می شود (مثلا در منزل، مدرسه یا کار، با دوستان یا بستگان و یا سایر فعالیت ها).

D: شواهد آشکاری وجود دارد که این علایم سبب تداخل یا افت کیفیت کارکرد اجتماعی، تحصیلی یا شغلی فرد شده اند.

E: علایم منحصرا در جریان اسکیزوفرنی یا یک اختلال روان پریشی دیگر روی نداده و اختلال روانی دیگری آن را بهتر توجیه نمی کند. (مانند اختلال خلقی، اختلال اضطرابی، اختلال تجزیه ای، اختلال شخصیت، مسمومیت یا محرومیت مواد).

طبقات تشخیصی

با تظاهرات مرکب: اگر در ۶ ماه گذشته هم ملاک A1 (بی توجهی) و هم ملاک A2 (بیش فعالی – تکانشگری) وجود داشته است.

عمدتا با تظاهرات بی توجهی: اگر در ۶ ماه گذشته ملاک A1 (بی توجهی) کاملا وجود داشته ولی ملاک A2 (بیش فعالی – تکانشگری) دیده نمی شود.

عمدتا با تظاهرات بیش فعالی – تکانشگری: اگر در ۶ ماه گذشته علایم ملاک A2 (بیش فعالی – تکانشگری) به طور کامل برآورده می شوند ولی ملاک های A1 (بی توجهی) وجود ندارند.

در بهبودی نسبی: وقتی ملاک های تشخیصی قبلا کامل بوده ولی در ۶ ماه گذشته ملاک ها کمتر از حد لازم تشخیصی بوده اند و با این وجود هنوز بر کارکرد اجتماعی، تحصیلی یا شغلی فرد تأثیر منفی می گذارند.

شدت فعلی علایم

خفیف: علایم موجود چندان بیشتر (بیشتر از حد لازم) تشخیص گذاری نیستند و تأثیر منفی آنها بر کارکرد اجتماعی، شغلی فرد خیلی خفیف است.

متوسط: علایم و افت کارکرد بین حد خفیف و شدید است.

شدید: تعداد علایم از حد لازم تشخیص گذاری خیلی بیشتر است، یا چند علامت خاص هنوز شدید هستند یا علایم سبب افت بارز کارکرد اجتماعی یا شغلی فرد شده اند.

تشخیص افتراقی

اختلال نافرمانی مقابله جویانه، اختلال انفجاری متناوب، سایراختلالات رشدی عصبی، اختلال یادگیری اختصاصی، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی)، اختلال طیف درخودماندگی، اختلال دلبستگی واکنشی، اختلالات اضطرابی، اختلالات افسردگی، اختلال دوقطبی، اختلال کژتنطیمی خلقی ایذایی، اختلالات مصرف مواد، اختلالات شخصیت، اختلالات روان پریشی، علایم ADHD ناشی از داروها، اختلالات عصبی شناختی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید:

نوشته اختلال کم توجهی – بیش فعالی ADHD اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.