اختلال دلبستگی واکنشی Reactive Attachment Disorder در شیرخوارگی و اوایل کودکی با الگوی رفتارهای دلبستگی مختل و از نظر رشدی نامتناسب مشخص می شود که در آن کودک ندرتا یا در حد ناچیزی برای تسلی، حمایت، حفاظت و تأمین غذا، ترجیحا به فرد مورد دلبستگی به خصوصی رجوع می کند. ویژگی اصلی، فقدان یا رشد شدیدا ناکافی دلبستگی بین کودک و مراقب بزرگسال مربوط به اوست.

به نظر می رسد کودکان مبتلا به اختلال دلبستگی واکنشی، توانایی شکل دهی دلبستگی انتخابی را دارند. با این وجود به دلیل محدود بودن فرصت ها طی رشد اولیه قادر به نشان دادن تظاهرات رفتاری دلبستگی انتخابی نیستند. از این رو در مواقع ناراحتی، تلاش ثابت برای کسب آسایش، حمایت، امنیت یا حفاظت توسط مراقب خود به عمل نمی آورند. از این گذشته کودکان مبتلا به این اختلال در چنین مواقعی واکنش چندانی به کوشش های مراقبین برای آرامش دادن به آنها، نشان نمی دهند.

ار این رو این اختلال همراه با فقدان آرامش طلبی و واکنش به رفتارهای آرامش دهنده در حد مورد انتظار، است. بدین لحاظ در کودکان مبتلا به اختلال دلبستگی واکنشی، در طی ارتباطات معمول با مراقبین، تظاهرات هیجانی مثبت وجود ندارد یا کاهش نشان می دهد. علاوه بر آن، توانایی تنظیم هیجانات هم مختل است و حملاتی از هیجانات منفی از قبیل ترس، غمگینی یا تحریک پذیری غیرقابل توضیح هم مشاهده می گردد.

تشخیص اختلال دلبستگی واکنشی در کودکانی که از نظر مرحله رشد هنوز قادر به شکل دهی دلبستگی انتخابی نیستند نباید مطرح شود. به همین دلیل سن رشدی کودک باید حداقل ۹ ماه باشد.

ملاکهای تشخیصی

برای تشخیص اختلال دلبستگی واکنشی بایستی ۷ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: یک الگوی پایدار رفتار مهارشده، با کناره جویی هیجانی در مقابل مراقبین بزرگسال که با هر دو مورد زیر مشخص می شود:

۱- کودک در مواقع ناراحتی به ندرت یا در حد خیلی کم به دنبال تسلی می گردد.

۲- کودک در مواقع ناراحتی به ندرت یا در حد خیلی کم به دلداری و تسلی واکنش نشان می دهد.

B: اختلال پایدار اجتماعی و هیجانی که حداقل با یکی از موارد زیر مشخص می شود:

۱- حداقل واکنش اجتماعی و هیجانی نسبت به دیگران

۲- محدودیت در عواطف مثبت

۳- دوره هایی از تحریک پذیری، غمگینی یا ترس شدید که حتی در روابط غیرتهدیدگر با مراقبین بزرگسال هم خود را نشان می دهد.

C: کودک الگویی از مراقبت به شدت ناکافی را تجربه کرده است که حداقل با یکی از موارد زیر مشخص است:

۱- غفلت یا محرومیت اجتماعی به شکل فقدان مستمر برخورداری از نیازهای اساسی برای آسایش، انگیزش و تحریک و محبت از سوی مراقبیت بزرگسال.

۲- تغییرات مکرر مراقب اولیه که فرصت شکل گیری دلبستگی پایدار را محدود می کند.

۳- پرورش در محیط هایی غیرعادی که فرصت برای شکل گیری دلبستگی های انتخابی شدیدا محدود است (مثل مؤسساتی که نسبت تعداد کودک به مراقب خیلی بالاست).

D: نوع مراقبت مذکور در ملاک C، مسؤول رفتار مختل ملاک A فرض شود (یعنی اختلالات ملاک A به دنبال فقدان مراقبت کافی مندرج در ملاک C شروع شده باشد).

E: ملاک های اختلال طیف اوتیسم (درخودماندگی) وجود نداشته باشد.

F: اختلال زیر سن ۵ سالگی مشهود باشد.

G: سن رشدی کودک حداقل ۹ ماه باشد.

تشخیص افتراقی

اختلال طیف اوتیسم (درخودماندگی)، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوش)، اختلالات افسردگی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال دلبستگی واکنشی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

ویژگی اصلی اختلال اضطراب جدایی Separation Anxiety Disorder ترس و نگرانی مفرط از جدایی از منزل و افراد دلبسته است. اضطراب موجود شدیدتر از آن چیزی است که بر اساس سطح رشدی فرد انتظار می رود. افراد مبتلا به اضطراب جدایی علایمی دارند که حداقل سه مورد از ملاکهای زیر را برآورده می کند:

این افراد ناراحتی مفرط و مکرری را به هنگام جدایی یا انتظار جدایی از منزل یا افرادی که دلبستگی زیادی به آنها دارند تجربه می کنند و آنها نسبت به سلامتی و مرگ افرادی که به آنها دلبسته هستند، به ویژه در مواقعی که آنها دورند نگرانی زیادی دارند و باید دائم با آنها در ارتباط باشند و از اوضاع آنها با خبر باشند.

مبتلایان به اختلال اضطراب جدایی نگرانی فوق العاده ای نسبت به وقوع اتفاقات ناخواسته ای مانند گم شدن، ربوده شدن، تصادف کردن خودشان دارند چرا که این اتفاقات می توانند مانع دیدار مجدد افرادی که به آنها دلبسته اند شوند.

این افراد به دلیل ترس از جدایی نسبت به تنهایی بیرون رفتن اکراه دارند و حتی المقدور امتناع می ورزند. در این بیماران تنها بودن یا باقیماندن در منزل یا سایر مکان ها بدون حضور افراد مورد دلبستگی موجب ترس یا اضطراب بارزی می شود.

گاهی این کودکان نمی توانند به تنهایی به اتاقی رفته و یا جایی بمانند و اغلب سعی می کنند در کنار یا نزدیک والدین خود باقی بمانند و در خانه آنها را دنبال می کنند یا برای رفتن از اتاقی به اتاق دیگر خانه باید کسی همراهشان باشد.

اکراه یا امتناع مداوم از خوابیدن به تنهایی و دور از والدین یا خارج از خانه از دیگر مشخصات این کودکان است. کودکان مبتلا به این اختلال به هنگام خوابیدن دچار مشکل هستند و اغلب اصرار دارند که تا زمان به خواب رفتن، کسی نزد آنها باقی بماند و گاهی در طول شب به اتاق والدین برمی گردند (یا سایر اعضای خانواده مانند خواهر و برادران).

این کودکان معمولا از رفتن به اردو، خوابیدن در منزل دوستان یا انجام کارهای بیرون از منزل مانند خرید ناراضی هستند و امتناع می ورزند. بزرگسالان مبتلا در مسافرت های انفرادی (مثلا خوابیدن در هتل) احساس ناراحتی می کنند و کابوس های مکرری در ارتباط با اضطراب جدایی شان می بینند (مثلا از بین رفتن اعضای خانواده در اثر آتش سوزی، قتل، یا سایر فجایع).

علایم جسمی (مانند سردرد، شکایات شکمی، تهوع، استفراغ) در کودکان مبتلا به اضطراب جدایی به هنگام جدا شدن از افرادی که به آنها دلبستگی شدید دارند شایع است (یا مواقعی که احتمال جدایی وجود دارد). علایم قلبی عروقی مانند تپش قلب، گیجی و احساس غش کردن در کودکان کوچک تر نادر است ولی در نوجوانان و بزرگسالان زیاد دیده می شود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال اضطراب جدایی بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: ترس و اضطراب مفرط نامتناسب با سطح رشدی فرد درباره جدایی از کسانی که به آنها دلبسته است. شواهد آن بر اساس وجود حداقل سه مورد از علایم زیر مشخص می شود.

۱- ناراحتی مفرط و مکرر در مواقعی که از منزل یا افراد دلبسته جدا شده یا احتمال جدایی می دهد.

۲- نگرانی مفرط و مداوم در مورد از دست دادن یا آسیب دیدن احتمالی (مانند بیماری، بلایا، تصادفات یا مرگ) افراد مورد دلبستگی عمده.

۳- نگرانی مفرط و مداوم در مورد واقعه ای ناخواسته (مانند گم شدن، ربوده شدن، تصادف کردن، بیمار شدن) که موجب جدا شدن از یک فرد مورد دلبستگی اصلی گردد.

۴- بی میلی یا امتناع مداوم از بیرون رفتن، دور شدن از منزل، مدرسه رفتن، سرکار رفتن یا هر جای دیگر به دلیل ترس از جدایی.

۵- بی میلی یا ترس مستمر و شدید از اینکه بدون حضور افراد مورد دلبستگی در خانه یا مکان های دیگر تنها بماند.

۶- بی میلی یا امتناع مداوم از خوابیدن دور از خانه یا اینکه در منزل نمی خوابد مگر اینکه کنار فرد مورد دلبستگی اصلی باشد.

۷- کابوس های شبانه مکرری که موضوع آنها جدایی است.

۸- شکایات مکرر جسمی (مانند سردرد، درد معده، تهوع، استفراغ) در هنگام جدایی از اشخاص مهمی که با آنها دلبسته است یا احتمال جدایی می رود.

B: ترس، اضطراب یا اجتناب در کودکان و نوجوانان حداقل ۴ هفته و در بزرگسالان به طور معمول ۶ ماه یا بیشتر ادامه دارد.

C: اختلال موجود از نظر بالینی موجب ناراحتی قابل توجه یا افت کارکردهای اجتماعی، شغلی، تحصیلی یا سایر جنبه های مهم کارکردی فرد شده است.

D: اختلال حاضر توسط اختلال روانی دیگری بهتر توجیه نمی شود مانند امتناع از ترک منزل به دلیل مقاومت شدید در مقابل تغییرات که در اختلال طیف درخودماندگی مشاهده می شود، هذیان یا توهمات با موضوع جدایی در اختلالات روان پریشی، امتناع از بیرون رفتن بدون همراه مطمئن در گذرهراسی، نگرانی از سلامتی و بیماری یا سایر صدمات اجتماع برای افراد نزدیک بیمار در اختلال اضطراب فراگیر یا نگرانی از ابتلا به بیماری در اختلال اضطراب بیماری.

تشخیص افتراقی

اختلال اضطراب فراگیر، اختلال پانیک (وحشتزدگی)، اختلال سلوک، اختلال اضطراب اجتماعی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اختلال اضطراب بیماری، داغدیدگی، اختلال افسردگی و دوقطبی، اختلال نافرمانی مقابله جویانه، اختلالات روان پریشی، اختلال شخصیت.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذاریذ

نوشته اختلال اضطراب جدایی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال طیف درخودماندگی یا اوتیسم Autism Spectrum Disorder یکی دیگر از اختلالات رشدی عصبی است که ویژگی اصلی آن نقصان مداوم در برقراری ارتباطات و تعاملات اجتماعی دو جانبه و الگوهای تکراری و محدود رفتار، علایق یا فعالیت ها است. این علایم از اوایل کودکی وجود دارند و سبب اختلال یا محدودیت در کارکرد روزمره می شوند.

مرحله ای که در آن نقصان کارکرد فرد آشکار می شود با توجه به خصوصیات فردی و محیط زندگی بیمار بسیار متفاوت است. ویژگی های اصلی تشخیصی در دوران کودکی قابل مشاهده هستند، ولی مداخلات درمانی، رفتارهای جبرانی و حمایت های جاری می تواند مشکلات موجود را لااقل در بعضی زمینه ها مخفی نگهدارد. تظاهرات اختلال نیز با توجه به شدت درخودماندگی، میزان رشد و سن تقویمی کودک تفاوت های زیادی دارند و مفهوم کلمه طیف در همین نکته نهفته است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال طیف درخودماندگی یا اوتیسم بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: نقصان مداوم ارتباط و تعاملات اجتماعی در موقعیت های مختلف، که به شکل موارد زیر، در حال حاضر یا در گذشته بروز می کند:

۱- تخریب روابط دوجانبه هیجانی – اجتماعی به درجات مختلف مثلا از رویکرد اجتماعی نابهنجار و عدم مکالمه عادی دوجانبه تا کاهش سهیم کردن دیگران در علایق، هیجانات یا عواطف خود یا عدم توانایی شروع یا پاسخ به تعاملات اجتماعی.

۲- نقص در رفتارهای ارتباطی غیرکلامی مورد استفاده در تعاملات اجتماعی به درجات مختلف برای مثال: انسجام ضعیف ارتباط کلامی و غیرکلامی، ناهنجاری تماس چشمی و زبان بدنی، افت شدید درک و استفاده از ایما و اشاره، فقدان کامل ابراز هیجانات با کمک چهره و ارتباط غیرکلامی.

۳- نقص در ایجاد، حفظ و درک روابط که از یک اشکال در تعدیل رفتار در موقعیت های مختلف اجتماعی تا ناتوانی در دوست یابی و مشارکت در بازی های تخیلی مشترک و یا عدم وجود علاقه به همتایان دیده می شود.

B: الگوهای علایق، رفتار و فعالیت های تکراری محدود به نحوی که حداقل در دو مورد زیر چه در حال و چه در گذشته وجود داشته باشد:

۱- رفتارهای حرکتی، استفاده از اشیاء و گفتار به صورت قالبی یا تکراری (مانند: حرکات ساده قالبی، ردیف کردن اسباب بازی ها، پرتاب اشیاء، پژواک کلام، عبارات ویژه).

۲- اصرار به یکنواختی، پیروی انعطاف ناپذیر از عادات روزمره یا الگوها و آداب رفتاری کلامی و غیرکلامی یکسان (ماننده ناراحتی شدید هنگام تغییرات جزئی، مشکل با جابجایی ها، الگوهای تفکر انعطاف ناپذیر، آداب معاشرت خاص، باید هر روز از همان مسیر برود یا هر روز همان غذای همیشگی را بخورد).

۳- علایق وی شدیدا محدود و ثابت است و شدت و تمرکز نابهنجار دارد (مانند دلبستگی شدید یا مشغولیت با اجسام غیرمعمول، علایق شدیدا محدود یا ثابت).

۴- واکنش بیشتر از معمول یا کمتر از حد به محرک های حسی، علاقه غیرعادی به جوانب حسی محیط (مانند بی تفاوتی آشکار به درد/حرارت، واکنش ناخوشایند به برخی صداها یا منسوجات، بو کردن و یا لمس بیش از اندازه اشیاء، محو تماشای اشیاء نورانی یا حرکات شدن).

C: علایم فوق باید در اوایل دوران رشد وجود داشته باشد (گرچه ممکن است تا زمانی که مقتضیات اجتماعی بیش از ظرفیت کودک نشود آشکار نشوند یا ممکن است در سنین بالاتر با کمک راهکارهای آموخته شده مخفی باقی بمانند).

D: علایم فوق سبب تخریب بارز کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم عملکرد فرد می شوند.

E: این اختلال ها توسط کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی) یا تأخیر کلی رشدی بهتر توجیه نمی شوند. کم توانی ذهنی و اختلال طیف درخودماندگی اغلب با یکدیگر بروز می کنند. برای تشخیص گذاری دوگانه، ارتباطات اجتماعی باید کمتر از حد مورد انتظار رشد هوشی بیمار باشد.

میزان شدت اختلال طیف درخودماندگی

شدت اختلال طیف درخودماندگی از نظر میزان تخریب در ارتباطات اجتماعی و الگوهای رفتاری تکراری محدود، در سه سطح بررسی می شود؛ درجه ۳ (نیازمند حمایت بسیار زیاد)، درجه ۲ (نیازمند حمایت قابل توجه) و درجه ۱ (نیازمند حمایت).

درجه ۳ (نیازمند حمایت بسیار زیاد)

 ارتباطات اجتماعی: نقایص شدید ارتباطات اجتماعی کلامی و غیرکلامی باعث افت شدید عملکرد، پا پیش نهادن بسیار محدود برای تعاملات اجتماعی و عدم اجابت دعوت دیگران برای برقراری رابطه اجتماعی می شود. مثلا فردی که دایره لغات مفهوم کمی دارد به ندرت اقدام به گفتگو با دیگران می کند و اگر این کار را بکند از روش های غیرعادی صرفا برای برآورده کردن نیازها کمک می گیرد و فقط به برخوردهای اجتماعی ساده و صریح پاسخ می دهد.

الگوهای رفتاری تکراری محدود: انعطاف ناپذیری رفتاری، دشواری فراوان در تطابق با تغییرات و یا سایر رفتارهای تکراری و محدود فرد که شدیدا با کارکرد وی در تمام زمینه ها تداخل دارد. ناراحتی یا دشواری زیاد برای تمرکز یا کاری که در حال انجام آن است.

درجه ۲ (نیازمند حمایت قابل توجه)

ارتباطات اجتماعی: نقایص قابل توجه در مهارت های ارتباطات اجتماعی کلامی و غیرکلامی، مشکلات اجتماعی حتی با وجود حمایت آشکار است. شروع محدود تعاملات اجتماعی و پاسخ های محدود یا نابهنجار به دعوت های دیگران برای شروع رابطه، برای مثال فرد با استفاده از جملات ساده صحبت می کند، تعاملاتش محدود به علایق خاصی است و مشخصا ارتباطات غیرکلامی عجیب و غریبی دارد.

الگوهای رفتاری تکراری محدود: انعطاف ناپذیری رفتار، دشواری در تطابق با تغییرات، یا سایر رفتارهای محدود/تکراری آنقدر هستند که نظر دیگران را به خود جلب می نمایند و با کارکرد فرد در شرایط متفاوت تداخل دارد. ناراحتی و یا دشواری برای تغییر تمرکز یا عمل در حال انجام.

درجه ۱ (نیازمند حمایت)

ارتباطات اجتماعی: به دلیل نقایص ارتباطات اجتماعی بدون وجود حمایت های درجا دچار محدودیت های زیادی می شود. برای شروع تعاملات اجتماعی مشکل دارد و شواهد بارزی از پاسخ های غیرمعمول یا ناموفق به دعوت دیگران برای برقراری ارتباط اجتماعی دیده می شود ممکن است تمایل کمی برای تعاملات اجتماعی داشته باشند. برای مثال فرد قادر است جملات کاملی را ادا کند و در روابط اجتماعی شرکت کند ولی در مکالمات رودرور با دیگران دچار مشکل است و تلاش هایش برای دوست یابی غریب بوده و معمولا با شکست روبرو می شود.

الگوهای رفتاری تکراری محدود: انعطاف ناپذیری رفتار سبب تداخل قابل توجهی در کارکرد فرد در یک یا چند موقعیت مختلف می شود. دشواری در تعویض فعالیت ها، مشکلات ساماندهی و برنامه ریزی کارها مانع استقلال فردی است.

تشخیص افتراقی

سندرم رت، گنگی انتخابی، اختلالات زبانی و اختلال ارتباط اجتماعی (عملی)، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی) بدون اختلال طیف درخودماندگی، اختلال حرکات قالبی، اختلال کم توجهی – بیش فعالی، اسکیزوفرنیا.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال طیف درخودماندگی یا اوتیسم اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.