اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی) Social Anxiety Disorder (Social Phobia) شامل ترس یا اضطراب شدید یا قابل توجه از موقعیت های اجتماعی است که ممکن است در آنها فرد مورد موشکافی دیگران قرار گیرد. در کودکان ترس موجود باید در تعاملات با همسالان نیز بروز نماید و فقط محدود به برخورد با بزرگسالان نیست. در چنین مواقعی فرد نسبت به اینکه در مورد او برداشت منفی صورت بگیرد می ترسد.

بیمار نگران است که دیگران وی را مضطرب، ضعیف، دیوانه، احمق، کسالت آور، رعب آور، کثیف یا نامطبوع تصور نمایند. نگرانی دیگر بیمار از این است که به گونه ای رفتار نماید که غیرعادی به نظر برسد یا علایمی مانند برافروختگی، لرزش صدا، تعریق، لکنت یا نگاه خیره در وی پدیدار شود که نشان دهنده اضطراب وی است و موجب برداشت منفی دیگران درباره وی می شود.

برخی از افراد از این نگران اند که با رفتارشان به دیگران اهانت کنند و در نتیجه از سوی آنها طرد شوند. ترس از اهانت به دیگران مثلا به وسیله نگاه خیره یا بروز علایم اضطراب به خصوص در کسانی بارز است که در فرهنگ های جمع گرا (احترام به جمع) رشد یافته اند. فردی که از لرزش دستانش در جمع نگران است سعی می کند از خوردن، نوشیدن، نوشتن یا اشاره کردن در مجامع عمومی اجتناب نماید.

کسی که دچار تعریق زیاد می شود از دست دادن با دیگران یا خوردن غذاهای تند پرهیز می کند و کسی که در جمع از خجالت سرخ می شود احتمالا از اجرا در جلوی دیگران، نورهای درخشان و صحبت درباره مسائل خصوص دوری می کند. موقعیت های اجتماعی تقریبا همیشه سبب بروز اضطراب یا ترس می گردند. لذا کسی که فقط گهگاه در موقعیت های اجتماعی مضطراب می شود نباید تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی دریافت کند. در کودکان ترس و اضطراب اغلب به صورت گریه، قشقرق، میخکوب شدن یا کناره گیری در موقعیت های اجتماعی دیده می شود.

میزان اجتناب در افراد مختلف متفاوت است. (مثلا خفیف در حد مرور بیش از حد متن سخنرانی، تماس چشمی محدود، معطوف کردن توجه به دیگران یا شدید مانند امتناع از مدرسه رفتن، نرفتن به مهمانی ها). ترس، اضطراب یا اجتناب باید به شکل قابل ملاحظه ای با کارکرد عادی روزمره شغلی یا تحصیلی یا روابط و فعالیت های اجتماعی فرد تداخل داشته باشد و یا از نظر بالینی سبب ناراحتی قابل توجه یا افت کارکرد شغلی، اجتماعی یا سایر جنبه های مهم کارکردی فرد شده باشد. برای مثال در کسی که از سخنرانی در مجامع عمومی می ترسد ولی این مشکل در فعالیت های روزمره شغلی یا تحصیلی وی اختلال ایجاد نکرده و خود فرد هم از آن چندان نگران نیست تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی مطرح نمی شود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی بایستی 10 ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: ترس یا اضطراب قابل ملاحظه درباره یک یا چند موقعیت اجتماعی که درآنها احتمال دقت نظر به بیمار و تجزیه و تحلیل دیگران وجود دارد. نمونه ها شامل تعاملات اجتماعی (مثلا مکالمه یا ملاقات با افراد غریبه)، مشاهده شدن (مثلا خوردن یا آشامیدن) و اجرا در حضور دیگران (مثلا سخنرانی کردن) است.

نکته: در کودکان این اضطراب باید به هنگام حضور همسالان نیز دیده شود و فقط محدود به تعاملات با بزرگسالان نیست.

B: فرد از این می ترسد که کاری انجام دهد یا علایم اضطرابی بروز دهد که دیگران برداشت منفی از آن داشته باشند (یعنی شرمنده شود یا مسخره کنند، وی را طرد کنند یا مورد اهانت قرار دهند).

C: موقعیت های اجتماعی مذکور تقریبا همیشه سبب ترس یا اضطراب می گردند.

نکته: در کودکان ترس یا اضطراب می تواند به صورت گریه، قشقرق، میخکوب شدن، چسبیدن به دیگران، کناره گیری یا عدم صحبت کردن در موقعیت های اجتماعی بروز نماید.

D: از موقعیت های اجتماعی مذکور اجتناب می ورزد و یا تحمل آن با ترس و اضطراب شدیدی همراه است.

E: ترس و اضطراب موجود بیشتر از آن چیزی است که از موقعیت اجتماعی مذکور و زمینه فرهنگی – اجتماعی فرد انتظار می رود.

F: ترس، اضطراب یا اجتناب پایدار است و به طور معمول ۶ ماه یا بیشتر ادامه می یابد.

G: ترس، اضطراب یا  اجتناب از نظر بالینی موجب ناراحتی قابل ملاحظه یا افت کارکرد اجتماعی – شغلی و سایر جنبه های مهم کارکردی فرد می شود.

H: ترس، اضطراب یا اجتناب ناشی از اثرات فیزیولوژیکی یک ماده (مانند ماده سوء مصرفی، یک دارو) یا یک بیماری طبی دیگر نیست.

I: ترس، اضطراب یا اجتناب موجود توسط یک اختلال روانی دیگر مانند اختلال پانیک، اختلال بدریخت انگاری بدن یا اختلال طیف درخودماندگی بهتر توجیه نمی شود.

J: اگر یک بیماری طبی دیگر (مثلا بیماری پارکینسون، چاقی، بدریختی های ناشی از سوختگی یا جراحات) وجود دارد، ترس، اضطراب یا اجتناب حاضر آشکارا نامربوط یا افراطی است.

تشخیص افتراقی

کمرویی هنجار، گذرهراسی، اختلال پانیک (وحشت زدگی)، اختلال اضطراب فراگیر، اختلال اضطراب جدایی، هراس های اختصاصی، گنکی انتخابی، اختلال افسردگی اساسی، اختلال بدریخت انگاری بدن، اختلال هذیانی، اختلال طیف درخودماندگی، اختلال شخصیت، اسکیزوفرنی، اختلال خوردن، اختلال وسواسی جبری، بیماری های طبی مانند بیماری پارکینسون و شرمندگی از علایم آن، اختلال نافرمانی مقابله جویانه.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی) اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

هراس یا فوبیای اختصاصی Specific Phobia شامل ترس یا اضطراب موقعیتی است که به شرط حضور یک شیء یا موقعیت خاص بوجود می آید. بیشتر بیماران از بیش از یک شیء یا موقعیت یا محرک هراس می ترسند. برای تشخیص هراس اختصاصی باید توجه داشت که باید آن را از ترس های موقتی و هنجار که معمولا در همه مردم رخ می دهد افتراق داد. برای برآورده شدن ملاک های تشخیصی، ترس یا اضطراب موجود باید شدید یا خیلی شدید باشد. میزان ترس ناشی از موقعیت یا شیء ترسناک بستگی به بعد مکانی آنها دارد و گاهی حتی به دنبال احتمال رویارویی با آنان بروز می کند ولی اکثرا در حضور واقعی جسم یا موقعیت ترسناک بارزتر است. در ضمن گاهی آنقدر شدت ترس یا اضطراب زیاد است که شبیه حملات کامل یا محدود پانیک می شود.

در اشخاصی که فقط بعضی مواقع به دنبال رویارویی با شیء یا موقعیت ترسناک مضطرب می شوند نباید از این تشخیص بهره جست. البته شدت ترس یا اضطراب در افراد مختلف متفاوت است و به دفعات رویارویی با شیء یا موقعیت ترسناک، عوامل زمینه ای همراه مانند حضور دیگران، مدت مواجهه و سایر عوامل تهدید کننده مثلا بدی آب و هوا در کسی که از پرواز می ترسد، بستگی دارد. نحوه ابراز ترس و اضطراب در کودکان و بزرگسالان متفاوت است. به علاوه ترس و اضطراب به محض رویارویی با عامل هراس بروز می کند (بلافاصله بوده و تأخیری در آن دیده نمی شود).

فرد مبتلا فعالانه از موقعیت های هراس آور اجتناب می کند و یا در صورتی که نتواند یا نخواهد از آن اجتناب نماید، موقعیت یا شیء عامل هراس، اضطراب یا ترس شدیدی در وی بوجود می آورد. اجتناب فعال یعنی فرد مبتلا عمدا به شکلی رفتار می کند و در مسیری قدم برمی دارد که تماس هر چه کمتری با اشیاء و موقعیت های ترسناک دشته باشد (مثلا به جای استفاده از پل های هوایی از زیرگذرها استفاده می کند).

بسیاری از افراد مبتلا که سال ها رنج و عذاب آن را تحمل کرده اند شیوه زندگی خود را به گونه ای تغییر داده اند که هر چه کمتر با اشیاء و موقعیت های هراس انگیز ارتباط داشته باشند. لذا این راهکارها به آنها کمک می کند که در زندگی عادی روزمره خود دچار ترس و اضطراب نشوند. اگرچه افراد مبتلا خودشان نیز تشخیص می دهند که واکنش هایشان نامتناسب و بیش از اندازه است، ولی معمولا سعی می کنند موقعیت هایی را که از آنها می ترسند بزرگ نمایی نمایند، لذا قضاوت نامتناسب بودن ترس آنها اغلب توسط بالینگر صورت می گیرد.

در هنگام تشخیص گذاری باید به زمینه فرهنگی – اجتماعی فرد نیز توجه نمود. برای مثال ترس از تاریکی در مناطقی که خشونت در آنها زیاد دیده می شود شاید منطقی به نظر برسد و ترس از حشرات در مناطقی که آنها را به عنوان غذا مصرف می کنند خیلی نامتناسب تر از سایر مناطق است. ترس، اضطرب یا رفتارهای اجتنابی معمولا مداوم بوده و باید حداقل ۶ ماه ادامه داشته باشند. ملاک مدت فقط باید به عنوان یک راهنمایی کلی در نظر گرفته شود و درجاتی از انعطاف پذیری آن قابل قبول است. هراس اختصاصی باید از نظر بالینی موجب ناراحتی فوق العاده یا افت کارکرد شغلی، اجتماعی یا سایر جنبه های کارکردی مهم فرد گردد تا به عنوان یک اختلال در نظر گرفته شود.

ملاک های نشخیصی

برای تشخیص هراس یا فوبیای اختصاصی بایستی ۷ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: ترس یا اضطراب چشمگیر درباره یک موقعیت یا جسم خاص (مثلا پرواز، بلندی، حیوانات، تزریق، دیدن خون).

توجه: در کودکان ترس یا اضطراب ممکن است به شکل  گریه، قشقرق، میخکوب شدن یا چسبیدن به دیگران بروز کند.

B: موقعیت یا شیء ترسناک تقریبا همیشه سبب برانگیخته شدن ترس یا اضطراب می شود.

C: بیمار فعالانه از روبرو شدن با موقعیت یا شیء ترسناک خودداری می کند و یا با ترس و اضطراب زیاد آن را تحمل می کند.

D: ترس و اضطراب موجود خیلی بیشتر از آن چیزی است که خطر واقعی موقعیت یا شیء خاص می تواند ببار بیاورد و با زمینه فرهنگی – اجتماعی فرد تناسب ندارد.

E: ترس، اضطراب یا اجتناب همیشه رخ می دهد و معمولا برای حداقل ۶ ماه ادامه می یابد.

F: ترس، اضطراب یا اجتناب موجود از نظر بالینی موجب ناراحتی قابل توجه یا افت کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم کارکردی فرد می شود.

G: اختلال موجود توسط علایم یک اختلال روانی دیگر بهتر توجیه نمی شود مانند ترس، اضطراب و اجتناب از موقعیت هایی که علایم شبیه پانیک یا سایر علایم ناتوان کننده بوجود می آورند (مانند گذرهراسی)، اشیاء یا موقعیت های مرتبط با افکار وسواسی (مانند اختلال وسواسی جبری)، یادآوری های حوادث آسیب رسان (مانند آنچه در PTSD دیده می شود)، دوری از منزل و عزیزان (مانند اختلال اضطراب جدایی) یا موقعیت های اجتماعی (مانند اختلال اضطراب اجتماعی).

از جمله عوامل هراس آور می توان به موارد زیر اشاره نمود:

حیوانات (مثلا عنکبوت، حشرات، سگ)، محیط طبیعی (مثلا ارتفاعات، طوفان، آب)، خون، تزریق، جراحات، موقعیتی (مثلا هواپیما، آسانسور، فضاهای بسته) و سایر (مانند موقعیت هایی که ممکن است منجر به خفگی یا استفراغ گردد. در کودکان مثلا صداهای بلند یا اشخاصی با لباس های عجیب).

تشخیص افتراقی

گذرهراسی، اختلال اضطراب اجتماعی، اختلال اضطراب جدایی، اختلال پانیک، اختلال وسواسی – جبری، اختلال مرتبط با عوامل استرس زا و سانحه، اختلالات خوردن، طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته هراس یا فوبیای اختصاصی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.