اختلال پانیک (وحشتزدگی) Panic Disorder یعنی بروز مکرر حملات پانیک غیرمنتظره. یک دوره پانیک به شکل فوران ناگهانی ترس شدید یا احساس ناراحتی فوق العاده بروز می کند و در عرض چند دقیقه به اوج خود می رسد و در طی همین مدت حداقل چهار علامت از ۱۳ علامت جسمی یا شناختی ذکر شده دیده می شود. کلمه مکرر از نظر لغوی به معنای بیش از یک حمله غیرمنتظره پانیک است. اصطلاح غیرمنتظره به این نکته اشاره دارد که هیچ گونه نشانه یا عامل آغازگر آشکاری به هنگام بروز حملات پانیک وجود ندارد، یعنی حملات پانیک به طور ناگهانی بروز می کنند مثلا هنگام استراحت و حین خواب (حملات پانیک شبانه).

برعکس، حملات پانیک قابل انتظار حملاتی هستند که به دنبال یک نشانه یا عامل آغازگر آشکار بروز می کند، مانند قرار گرفتن در موقعیتی که معمولا در آنها دوره پانیک رخ می دهد. قضاوت در مورد اینکه حملات پانیک غیرمنتظره یا قابل انتظار هستند به عهده بالینگر است و این قضاوت بر اساس سؤالاتی دقیق در مورد توالی وقایع قبل از بروز دوره یا وقایعی که منجر به آن شده اند و قضاوت خود فرد از اینکه حملات به دنبال دلیلی واضح یا غیرقابل پیش بینی رخ می دهند، صورت می گیرد.

تفاوت زیادی در دفعات و شدت حملات پانیک به چشم می خورد. در رابطه با دفعات آن، ممکن است که حملاتی با دفعات متوسط (مثلا هفته ای یک بار) برای ماه های پیاپی وجود داشته باشد یا دوره های کوتاه تری با دفعات بیشتر (مثلا روزانه) با هفته ها یا ماه ها فاصله بدون حمله دیده شود و یا حملاتی با دفعات کمتر (مثلا ماهانه دوبار) برای سال ها ادامه یابد. در رابطه با شدت، امکان وجود هر دو شکل حملات با علایم کامل (چهار علامت یا بیشتر) و حملات یا علایم محدود (کمتر از چهار علامت) در یک فرد واحد زیاد است و معمولا تعداد و نوع علایم پانیک در یک دوره نسبت به دوره دیگر متفاوت است. البته توجه داشته باشید برای تشخیص گذاری اختلال پانیک وجود بیش از یک دوره غیرمنتظره پانیک با علایم کامل ضروری است.

نگرانی از حملات پانیک و پیامدهای آن معمولا مربوط به ملاحظات جسمی (مثلا نگرانی از این که این حملات نشان دهنده وجود بیماری خطرناک یا مهلکی مانند بیماری قلبی، تشنج هستند)، ملاحظات اجتماعی (مانند شرمندگی یا ترس از قضاوت منفی دیگران به دلیل وجود علایم قابل مشاهده پانیک) و دغدغه های مربوط به کارکرد روانی (مانند «دیوانه شدن» یا از دست دادن کنترل) هستند.

تغییرات ناسازگارانه رفتاری موجود بازتاب تلاش بیمار برای جلوگیری یا کاهش حملات پانیک و پیامدهای آنها است. نمونه هایی از این رفتارها عبارتند از: کنار گذاشتن ورزش، ساماندهی فعالیت های زندگی به شیوه ای جدید که در صورت بروز حملات پانیک امکان دسترسی به کمک وجود داشته باشد، محدود کردن فعالیت های معمول روزمره و اجتناب از موقعیت هایی که از نوع گذرهراسی هستند مانند استفاده از وسایط نقلیه عمومی، ترک منزل و خرید کردن.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال پانیک (وحشتزدگی) بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: حملات مکرر غیرمنتظره پانیک. یک دوره پانیک بروز شدید و ناگهانی ترس شدید یا احساس ناراحتی فوق العاده است که در عرض چند دقیقه به اوج می رسد و در طی این مدت چهار مورد (یا بیشتر) از علایم زیر بروز می کند.

توجه: بروز ناگهانی حملات هم در حالت آرامش و استراحت و هم در حالت اضطراب رخ می دهد.

۱- تپش قلب، کوبش قلب یا افزایش ضربان آن

۲- تعریق

۳- لرزش یا احساس تکان خوردن

۴- احساس تنگی نفس یا نرسیدن هوا

۵- احساس خفگی

۶- درد یا ناراحتی قفسه سینه

۷- تهوع یا ناراحتی شکمی

۸- احساس سرگیجه، بی ثباتی، منگی یا غش

۹- احساس گرما یا لرز (گُرگرفتگی و سرما)

۱۰- احساس پارستزی (خواب رفتگی یا سوزن سوزن شدن)

۱۱- گسست از واقعیت (احساس غیرواقعی بودن) یا گسست از خویشتن (احساس جدا  شدن از خود)

۱۲- ترس از دست دادن کنترل یا دیوانه شدن

۱۳- ترس از مردن

نکته: علایم مختص فرهنگ هم دیده می شود (مانند وزوز گوش، درد گردن، گریه و فریاد غیرقابل کنترل). این گونه علایم را نباید به عنوان یکی از چهار علامت لازم برای تشخیص اختلال پانیک (وحشتزدگی) محسوب کرد.

B: حداقل بعد از یکی از حملات در عرض یک ماه (یا بیشتر) یکی یا هر دو مورد زیر رخ داده باشد:

۱- نگرانی یا مشغولیت ذهنی مداوم درمورد بروز یک دوره دیگر یا پیامدهای آن (مثلا از دست دادن کنترل، دچار حمله قلبی شدن، دیوانه شدن).

۲- تغییر آشکار ناسازگارانه رفتاری ناشی از حملات فوق (مثلا رفتارهایی برای جلوگیری از حملات بعدی مانند ورزش نکردن یا نرفتن به مکان های ناآشنا).

C: اختلال حاضر ناشی از اثرات فیزیولوژیکی یک ماده (مانند داروی سوء مصرفی، یک دارو) یا یک بیماری طبی دیگر (مانند پرکاری تیروئید، بیماری های قلبی ریوی) نیست.

D: اختلال موجود توسط یک اختلال روانی دیگر بهتر توجیه نمی شود (مثلا حملات پانیک که فقط در واکنش به ترس از موقعیت های اجتماعی بروز می کنند، مانند آنچه در اختلال اضطراب اجتماعی دیده می شود؛ درپاسخ به شرایط هراس آور ناشی از جسم یا موقعیت خاص بروز می کند، مانند هراس اختصاصی؛ در پاسخ به افکار وسواسی بروز می کند، مانند اختلال وسواسی جبری؛ در پاسخ به نشانه هایی که حادثه آسیب رسان را به خاطر می آورند بروز می کند، مانند PTSD؛ یا در پاسخ به جدا شدن از افرادی که به آنها دلبستگی وجود دارد بروز می کند مانند آنچه در اختلال اضطراب جدایی دیده می شود.

نکته: حمله پانیک یک اختلال روانی (مانند اختلال پانیک) محسوب نمی شود. حملات پانیک در زمینه تمام اختلالات اضطرابی و سایر اختلالات روانی (مانند اختلالات افسردگی، اختلال PTSD، اختلالات مصرف مواد) و برخی از بیماری های طبی (مثلا قلبی، ریوی، گوارشی و قسمت حلزونی گوش داخلی) رخ می دهند. وقتی که یک حمله پانیک تشخیص داده می شود باید آن را به عنوان یک مشخصه در نظر گرفت (مثلا اختلال PTSD همراه با حملات پانیک). در مورد اختلال پانیک وجود حملات پانیک جزو ملاک های تشخیصی است و لذا حملات پانیک به عنوان یک مشخصه  محسوب نمی شود. فوران ناگهان ترس شدید یا ناراحتی شدید که در عرض چند دقیقه به حداکثر اوج خود می رسد و در حین همین مدت حداقل چهار مورد از علایم سیزده گانه بالا بروز می کند.

تشخیص افتراقی

حملات پانیک در سایر اختلالات اضطرابی مشخص یا نامعین، اختلال اضطرابی ناشی از یک بیماری دیگر، اختلال اضطرابی ناشی از دارو/مواد، اختلال اضطراب اجتماعی، هراس اختصاصی یا گذرهراسی، اختلال اضطراب جدایی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال پانیک (وحشتزدگی) اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

ویژگی اصلی اختلال اضطراب جدایی Separation Anxiety Disorder ترس و نگرانی مفرط از جدایی از منزل و افراد دلبسته است. اضطراب موجود شدیدتر از آن چیزی است که بر اساس سطح رشدی فرد انتظار می رود. افراد مبتلا به اضطراب جدایی علایمی دارند که حداقل سه مورد از ملاکهای زیر را برآورده می کند:

این افراد ناراحتی مفرط و مکرری را به هنگام جدایی یا انتظار جدایی از منزل یا افرادی که دلبستگی زیادی به آنها دارند تجربه می کنند و آنها نسبت به سلامتی و مرگ افرادی که به آنها دلبسته هستند، به ویژه در مواقعی که آنها دورند نگرانی زیادی دارند و باید دائم با آنها در ارتباط باشند و از اوضاع آنها با خبر باشند.

مبتلایان به اختلال اضطراب جدایی نگرانی فوق العاده ای نسبت به وقوع اتفاقات ناخواسته ای مانند گم شدن، ربوده شدن، تصادف کردن خودشان دارند چرا که این اتفاقات می توانند مانع دیدار مجدد افرادی که به آنها دلبسته اند شوند.

این افراد به دلیل ترس از جدایی نسبت به تنهایی بیرون رفتن اکراه دارند و حتی المقدور امتناع می ورزند. در این بیماران تنها بودن یا باقیماندن در منزل یا سایر مکان ها بدون حضور افراد مورد دلبستگی موجب ترس یا اضطراب بارزی می شود.

گاهی این کودکان نمی توانند به تنهایی به اتاقی رفته و یا جایی بمانند و اغلب سعی می کنند در کنار یا نزدیک والدین خود باقی بمانند و در خانه آنها را دنبال می کنند یا برای رفتن از اتاقی به اتاق دیگر خانه باید کسی همراهشان باشد.

اکراه یا امتناع مداوم از خوابیدن به تنهایی و دور از والدین یا خارج از خانه از دیگر مشخصات این کودکان است. کودکان مبتلا به این اختلال به هنگام خوابیدن دچار مشکل هستند و اغلب اصرار دارند که تا زمان به خواب رفتن، کسی نزد آنها باقی بماند و گاهی در طول شب به اتاق والدین برمی گردند (یا سایر اعضای خانواده مانند خواهر و برادران).

این کودکان معمولا از رفتن به اردو، خوابیدن در منزل دوستان یا انجام کارهای بیرون از منزل مانند خرید ناراضی هستند و امتناع می ورزند. بزرگسالان مبتلا در مسافرت های انفرادی (مثلا خوابیدن در هتل) احساس ناراحتی می کنند و کابوس های مکرری در ارتباط با اضطراب جدایی شان می بینند (مثلا از بین رفتن اعضای خانواده در اثر آتش سوزی، قتل، یا سایر فجایع).

علایم جسمی (مانند سردرد، شکایات شکمی، تهوع، استفراغ) در کودکان مبتلا به اضطراب جدایی به هنگام جدا شدن از افرادی که به آنها دلبستگی شدید دارند شایع است (یا مواقعی که احتمال جدایی وجود دارد). علایم قلبی عروقی مانند تپش قلب، گیجی و احساس غش کردن در کودکان کوچک تر نادر است ولی در نوجوانان و بزرگسالان زیاد دیده می شود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال اضطراب جدایی بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: ترس و اضطراب مفرط نامتناسب با سطح رشدی فرد درباره جدایی از کسانی که به آنها دلبسته است. شواهد آن بر اساس وجود حداقل سه مورد از علایم زیر مشخص می شود.

۱- ناراحتی مفرط و مکرر در مواقعی که از منزل یا افراد دلبسته جدا شده یا احتمال جدایی می دهد.

۲- نگرانی مفرط و مداوم در مورد از دست دادن یا آسیب دیدن احتمالی (مانند بیماری، بلایا، تصادفات یا مرگ) افراد مورد دلبستگی عمده.

۳- نگرانی مفرط و مداوم در مورد واقعه ای ناخواسته (مانند گم شدن، ربوده شدن، تصادف کردن، بیمار شدن) که موجب جدا شدن از یک فرد مورد دلبستگی اصلی گردد.

۴- بی میلی یا امتناع مداوم از بیرون رفتن، دور شدن از منزل، مدرسه رفتن، سرکار رفتن یا هر جای دیگر به دلیل ترس از جدایی.

۵- بی میلی یا ترس مستمر و شدید از اینکه بدون حضور افراد مورد دلبستگی در خانه یا مکان های دیگر تنها بماند.

۶- بی میلی یا امتناع مداوم از خوابیدن دور از خانه یا اینکه در منزل نمی خوابد مگر اینکه کنار فرد مورد دلبستگی اصلی باشد.

۷- کابوس های شبانه مکرری که موضوع آنها جدایی است.

۸- شکایات مکرر جسمی (مانند سردرد، درد معده، تهوع، استفراغ) در هنگام جدایی از اشخاص مهمی که با آنها دلبسته است یا احتمال جدایی می رود.

B: ترس، اضطراب یا اجتناب در کودکان و نوجوانان حداقل ۴ هفته و در بزرگسالان به طور معمول ۶ ماه یا بیشتر ادامه دارد.

C: اختلال موجود از نظر بالینی موجب ناراحتی قابل توجه یا افت کارکردهای اجتماعی، شغلی، تحصیلی یا سایر جنبه های مهم کارکردی فرد شده است.

D: اختلال حاضر توسط اختلال روانی دیگری بهتر توجیه نمی شود مانند امتناع از ترک منزل به دلیل مقاومت شدید در مقابل تغییرات که در اختلال طیف درخودماندگی مشاهده می شود، هذیان یا توهمات با موضوع جدایی در اختلالات روان پریشی، امتناع از بیرون رفتن بدون همراه مطمئن در گذرهراسی، نگرانی از سلامتی و بیماری یا سایر صدمات اجتماع برای افراد نزدیک بیمار در اختلال اضطراب فراگیر یا نگرانی از ابتلا به بیماری در اختلال اضطراب بیماری.

تشخیص افتراقی

اختلال اضطراب فراگیر، اختلال پانیک (وحشتزدگی)، اختلال سلوک، اختلال اضطراب اجتماعی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اختلال اضطراب بیماری، داغدیدگی، اختلال افسردگی و دوقطبی، اختلال نافرمانی مقابله جویانه، اختلالات روان پریشی، اختلال شخصیت.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذاریذ

نوشته اختلال اضطراب جدایی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی Disruptive Mood Dysregulation Disorder شامل تحریک پذیری مزمن مداوم و شدید است. تظاهرات بالینی این تحریک پذیری به دو صورت مشاهده می شود:

شکل اول: فوران های خشم مکرر که عمدتا در واکنش به ناکامی به صورت کلامی یا رفتاری رخ می دهد (نوع رفتاری به شکل پرخاشگری شدید نسبت به دیگران، خود یا اثاثیه). این عصبانیت ها به دفعات زیاد (یعنی به طور متوسط حداقل هفته ای سه بار) در طی حداقل یک سال و حداقل در دو موقعیت متفاوت مانند خانه یا مدرسه رخ می دهند و با سن رشدی فرد متناسب نیستند.

شکل دوم: تظاهر تحریک پذیری شدید، خلق عصبانی یا تحریک پذیر مداوم و مزمنی است که در بین فوران های خشم آنی مشاهده می شود. این خلق عصبانی یا تحریک پذیر باید از صفات شخصیتی کودک نشأت گرفته باشد و در اکثر اوقات روز و تقریبا تمام روزها دیده شود و از نظر اطرافیان کودک چشمگیر باشد.

تظاهرات بالینی اختلال فوق باید با دقت از سایر بیماری های مرتبط به ویژه اختلال دوقطبی کودکان افتراق داده شود. در واقع افزودن این اختلال به DSM-5 نگرانی های قابل توجهی بود که در ارتباط با طبقه بندی تشخیصی و درمانی کودکانی که نسبت به کودکان مبتلا به اختلال دوقطبی کلاسیک (یعنی دوره ای) تحریک پذیری مداوم، و مزمن تری داشتند، وجود داشت.

برخی از پژوهشگران تحریک پذیری شدید مستمر و غیردوره ای را وجه تشخیصی اختلال دوقطبی کودکان در نظر می گیرند هر چند هم DSM-5 و هم DSM-IV ایجاب می کنند برای تشخیص اختلال دوقطبی I و II باید ذر کودکان مبتلا حملات مجزای مانیا یا هیپومانیا دیده شود. در طول دهه های آخر قرن بیستم این عقیده پژوهشگران که تحریک پذیری شدید غیردوره ای یکی از تظاهرات مانیای اطفال است سبب افزایش چشمگیر میزان تشخیص اختلال دوقطبی در کودکان شده بود.

این افزایش شدید بیشتر از آنجا نشأت می گرفت که در واقع بالینگران حداقل دو دسته تظاهرات بالینی مختلف را در یک طبقه تشخیصی با یکدیگر ترکیب می کردند. به این معنی که هم تظاهرات دوره ای کلاسیک مانیا و هم تظاهرات غیردوره ای تحریک پذیری شدید را به عنوان اختلال دوقطبی کودکان تشخیص می دادند. در DSM-5 کلمه اختلال دوقطبی منحصرا برای تظاهرات دوره ای علایم دوقطبی به کار گرفته می شود. در DSM-IV تشخیصی وجود نداشت که کودکان و نوجوانانی را دربرگیرد که شاه علامت آنها تحریک پذیری شدید، مستمر، غیردوره ای است، در حالی که در DSM-5 با لحاظ نمودن تشخیص اختلال کژتنطیمی خلقی ایذایی طبقه مجزایی را برای این تظاهرات در نظر گرفته است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی ۱۱ ملاک زیر بایستی در نظر گرفته شود:

A: فوران های خشم مکرر شدید که به صورت کلامی (مثلا پرخاش های کلامی) و یا رفتاری (مانند پرخاشگری فیزیکی به اشخاص یا اجسام) بروز می کنند و از نظر شدت یا مدت به هیچ وجه با موقعیت موجود یا عامل محرک آن همخوانی ندارند.

B: این فوران های خشم با سطح رشد و نموی فرد هماهنگی ندارند.

C: این فوران ها به طور متوسط هفته ای حداقل سه بار رخ می دهند.

D: در بین این فوران ها، در اکثر ساعات روز و تقریبا تمام روزها خلق بیمار تحریک پذیر یا خشمگین است و توسط دیگران قابل مشاهده است (مثلا والدین، معلمین و همسالان).

E: ملاک های A تا D برای حداقل ۱۲ ماه ادامه دارد. در طی این مدت هیچگاه دوره حداقل سه ماه متوالی وجود نداشته که بیمار فاقد تمامی ملاک های A – D باشد.

F: ملاک های A و D در حداقل دو مورد از موقعیت های زیر دیده می شود (منزل، مدرسه و یا همسالان) و در حداقل یکی از موقعیت ها شدید است.

G: این تشخیص را نباید برای بار نخست قبل از ۶ سالگی و یا بعد از ۱۸ سالگی گذاشت.

H: بر اساس اطلاعات حاصل از شرح حال یا مشاهده، سن شروع ملاک های A تا E باید قبل از ۱۰ سالگی باشد.

I: هیچگاه دوره مجزای خلقی طولانی تر از یک روز وجود نداشته است که در آن تمام ملاک های تشخیصی دوره مانیا یا هیپومانیا، به جز ملاک مدت، برآورده شده باشد.

نکته: خلق بالایی که متناسب با رشد فرد بوده و در رابطه با وقایع مثبت یا انتظار وقوع آن رخ می دهد را نباید به عنوان علامتی از مانیا یا هیپومانیا در نظر گرفت.

J: این رفتارها منحصرا در یک دوره افسردگی اساسی بروز نمی کند و توسط یک اختلال روانی دیگر بهتر توجیه نمی شود (مثلا اختلال طیف درخودماندگی، اختلال استرس پس از سانحه، اختلال اضطراب جدایی، اختلال افسردگی مداوم [افسرده خویی]).

نکته: این تشخیص را نمی توان هم زمان با اختلال نافرمانی مقابله جویانه، اختلال انفجاری متناوب، یا اختلال دوقطبی عنوان نمود ولی امکان هم زمانی آن با سایر اختلالات مانند اختلال افسردگی اساسی، اختلال ADHD، اختلال سلوک و اختلالات مصرف مواد وجود دارد. در افرادی که ملاک های تشخیصی هر دو اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی و اختلال نافرمانی مقابله جویانه کامل است باید فقط اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی را ثبت نمود. اگر فردی حتی یکبار دچار دوره مانیا یا هیپومانی شده است باید تشخیص اختلال فوق را کاملا کنار گذاشت.

K: این علایم ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده یا یک بیماری طبی یا عصبی دیگر نیست.

تشخیص افتراقی

اختلالات دوقطبی، اختلال نافرمانی مقابله جویانه، اختلال ADHD و اختلال افسردگی اساسی، اختلالات اضطرابی و اختلال طیف درخودماندگی، اختلال انفجاری متناوب.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال کژتنظیمی خلقی ایذایی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.