اختلال پانیک (وحشتزدگی) Panic Disorder یعنی بروز مکرر حملات پانیک غیرمنتظره. یک دوره پانیک به شکل فوران ناگهانی ترس شدید یا احساس ناراحتی فوق العاده بروز می کند و در عرض چند دقیقه به اوج خود می رسد و در طی همین مدت حداقل چهار علامت از ۱۳ علامت جسمی یا شناختی ذکر شده دیده می شود. کلمه مکرر از نظر لغوی به معنای بیش از یک حمله غیرمنتظره پانیک است. اصطلاح غیرمنتظره به این نکته اشاره دارد که هیچ گونه نشانه یا عامل آغازگر آشکاری به هنگام بروز حملات پانیک وجود ندارد، یعنی حملات پانیک به طور ناگهانی بروز می کنند مثلا هنگام استراحت و حین خواب (حملات پانیک شبانه).

برعکس، حملات پانیک قابل انتظار حملاتی هستند که به دنبال یک نشانه یا عامل آغازگر آشکار بروز می کند، مانند قرار گرفتن در موقعیتی که معمولا در آنها دوره پانیک رخ می دهد. قضاوت در مورد اینکه حملات پانیک غیرمنتظره یا قابل انتظار هستند به عهده بالینگر است و این قضاوت بر اساس سؤالاتی دقیق در مورد توالی وقایع قبل از بروز دوره یا وقایعی که منجر به آن شده اند و قضاوت خود فرد از اینکه حملات به دنبال دلیلی واضح یا غیرقابل پیش بینی رخ می دهند، صورت می گیرد.

تفاوت زیادی در دفعات و شدت حملات پانیک به چشم می خورد. در رابطه با دفعات آن، ممکن است که حملاتی با دفعات متوسط (مثلا هفته ای یک بار) برای ماه های پیاپی وجود داشته باشد یا دوره های کوتاه تری با دفعات بیشتر (مثلا روزانه) با هفته ها یا ماه ها فاصله بدون حمله دیده شود و یا حملاتی با دفعات کمتر (مثلا ماهانه دوبار) برای سال ها ادامه یابد. در رابطه با شدت، امکان وجود هر دو شکل حملات با علایم کامل (چهار علامت یا بیشتر) و حملات یا علایم محدود (کمتر از چهار علامت) در یک فرد واحد زیاد است و معمولا تعداد و نوع علایم پانیک در یک دوره نسبت به دوره دیگر متفاوت است. البته توجه داشته باشید برای تشخیص گذاری اختلال پانیک وجود بیش از یک دوره غیرمنتظره پانیک با علایم کامل ضروری است.

نگرانی از حملات پانیک و پیامدهای آن معمولا مربوط به ملاحظات جسمی (مثلا نگرانی از این که این حملات نشان دهنده وجود بیماری خطرناک یا مهلکی مانند بیماری قلبی، تشنج هستند)، ملاحظات اجتماعی (مانند شرمندگی یا ترس از قضاوت منفی دیگران به دلیل وجود علایم قابل مشاهده پانیک) و دغدغه های مربوط به کارکرد روانی (مانند «دیوانه شدن» یا از دست دادن کنترل) هستند.

تغییرات ناسازگارانه رفتاری موجود بازتاب تلاش بیمار برای جلوگیری یا کاهش حملات پانیک و پیامدهای آنها است. نمونه هایی از این رفتارها عبارتند از: کنار گذاشتن ورزش، ساماندهی فعالیت های زندگی به شیوه ای جدید که در صورت بروز حملات پانیک امکان دسترسی به کمک وجود داشته باشد، محدود کردن فعالیت های معمول روزمره و اجتناب از موقعیت هایی که از نوع گذرهراسی هستند مانند استفاده از وسایط نقلیه عمومی، ترک منزل و خرید کردن.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال پانیک (وحشتزدگی) بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: حملات مکرر غیرمنتظره پانیک. یک دوره پانیک بروز شدید و ناگهانی ترس شدید یا احساس ناراحتی فوق العاده است که در عرض چند دقیقه به اوج می رسد و در طی این مدت چهار مورد (یا بیشتر) از علایم زیر بروز می کند.

توجه: بروز ناگهانی حملات هم در حالت آرامش و استراحت و هم در حالت اضطراب رخ می دهد.

۱- تپش قلب، کوبش قلب یا افزایش ضربان آن

۲- تعریق

۳- لرزش یا احساس تکان خوردن

۴- احساس تنگی نفس یا نرسیدن هوا

۵- احساس خفگی

۶- درد یا ناراحتی قفسه سینه

۷- تهوع یا ناراحتی شکمی

۸- احساس سرگیجه، بی ثباتی، منگی یا غش

۹- احساس گرما یا لرز (گُرگرفتگی و سرما)

۱۰- احساس پارستزی (خواب رفتگی یا سوزن سوزن شدن)

۱۱- گسست از واقعیت (احساس غیرواقعی بودن) یا گسست از خویشتن (احساس جدا  شدن از خود)

۱۲- ترس از دست دادن کنترل یا دیوانه شدن

۱۳- ترس از مردن

نکته: علایم مختص فرهنگ هم دیده می شود (مانند وزوز گوش، درد گردن، گریه و فریاد غیرقابل کنترل). این گونه علایم را نباید به عنوان یکی از چهار علامت لازم برای تشخیص اختلال پانیک (وحشتزدگی) محسوب کرد.

B: حداقل بعد از یکی از حملات در عرض یک ماه (یا بیشتر) یکی یا هر دو مورد زیر رخ داده باشد:

۱- نگرانی یا مشغولیت ذهنی مداوم درمورد بروز یک دوره دیگر یا پیامدهای آن (مثلا از دست دادن کنترل، دچار حمله قلبی شدن، دیوانه شدن).

۲- تغییر آشکار ناسازگارانه رفتاری ناشی از حملات فوق (مثلا رفتارهایی برای جلوگیری از حملات بعدی مانند ورزش نکردن یا نرفتن به مکان های ناآشنا).

C: اختلال حاضر ناشی از اثرات فیزیولوژیکی یک ماده (مانند داروی سوء مصرفی، یک دارو) یا یک بیماری طبی دیگر (مانند پرکاری تیروئید، بیماری های قلبی ریوی) نیست.

D: اختلال موجود توسط یک اختلال روانی دیگر بهتر توجیه نمی شود (مثلا حملات پانیک که فقط در واکنش به ترس از موقعیت های اجتماعی بروز می کنند، مانند آنچه در اختلال اضطراب اجتماعی دیده می شود؛ درپاسخ به شرایط هراس آور ناشی از جسم یا موقعیت خاص بروز می کند، مانند هراس اختصاصی؛ در پاسخ به افکار وسواسی بروز می کند، مانند اختلال وسواسی جبری؛ در پاسخ به نشانه هایی که حادثه آسیب رسان را به خاطر می آورند بروز می کند، مانند PTSD؛ یا در پاسخ به جدا شدن از افرادی که به آنها دلبستگی وجود دارد بروز می کند مانند آنچه در اختلال اضطراب جدایی دیده می شود.

نکته: حمله پانیک یک اختلال روانی (مانند اختلال پانیک) محسوب نمی شود. حملات پانیک در زمینه تمام اختلالات اضطرابی و سایر اختلالات روانی (مانند اختلالات افسردگی، اختلال PTSD، اختلالات مصرف مواد) و برخی از بیماری های طبی (مثلا قلبی، ریوی، گوارشی و قسمت حلزونی گوش داخلی) رخ می دهند. وقتی که یک حمله پانیک تشخیص داده می شود باید آن را به عنوان یک مشخصه در نظر گرفت (مثلا اختلال PTSD همراه با حملات پانیک). در مورد اختلال پانیک وجود حملات پانیک جزو ملاک های تشخیصی است و لذا حملات پانیک به عنوان یک مشخصه  محسوب نمی شود. فوران ناگهان ترس شدید یا ناراحتی شدید که در عرض چند دقیقه به حداکثر اوج خود می رسد و در حین همین مدت حداقل چهار مورد از علایم سیزده گانه بالا بروز می کند.

تشخیص افتراقی

حملات پانیک در سایر اختلالات اضطرابی مشخص یا نامعین، اختلال اضطرابی ناشی از یک بیماری دیگر، اختلال اضطرابی ناشی از دارو/مواد، اختلال اضطراب اجتماعی، هراس اختصاصی یا گذرهراسی، اختلال اضطراب جدایی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال پانیک (وحشتزدگی) اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی) Social Anxiety Disorder (Social Phobia) شامل ترس یا اضطراب شدید یا قابل توجه از موقعیت های اجتماعی است که ممکن است در آنها فرد مورد موشکافی دیگران قرار گیرد. در کودکان ترس موجود باید در تعاملات با همسالان نیز بروز نماید و فقط محدود به برخورد با بزرگسالان نیست. در چنین مواقعی فرد نسبت به اینکه در مورد او برداشت منفی صورت بگیرد می ترسد.

بیمار نگران است که دیگران وی را مضطرب، ضعیف، دیوانه، احمق، کسالت آور، رعب آور، کثیف یا نامطبوع تصور نمایند. نگرانی دیگر بیمار از این است که به گونه ای رفتار نماید که غیرعادی به نظر برسد یا علایمی مانند برافروختگی، لرزش صدا، تعریق، لکنت یا نگاه خیره در وی پدیدار شود که نشان دهنده اضطراب وی است و موجب برداشت منفی دیگران درباره وی می شود.

برخی از افراد از این نگران اند که با رفتارشان به دیگران اهانت کنند و در نتیجه از سوی آنها طرد شوند. ترس از اهانت به دیگران مثلا به وسیله نگاه خیره یا بروز علایم اضطراب به خصوص در کسانی بارز است که در فرهنگ های جمع گرا (احترام به جمع) رشد یافته اند. فردی که از لرزش دستانش در جمع نگران است سعی می کند از خوردن، نوشیدن، نوشتن یا اشاره کردن در مجامع عمومی اجتناب نماید.

کسی که دچار تعریق زیاد می شود از دست دادن با دیگران یا خوردن غذاهای تند پرهیز می کند و کسی که در جمع از خجالت سرخ می شود احتمالا از اجرا در جلوی دیگران، نورهای درخشان و صحبت درباره مسائل خصوص دوری می کند. موقعیت های اجتماعی تقریبا همیشه سبب بروز اضطراب یا ترس می گردند. لذا کسی که فقط گهگاه در موقعیت های اجتماعی مضطراب می شود نباید تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی دریافت کند. در کودکان ترس و اضطراب اغلب به صورت گریه، قشقرق، میخکوب شدن یا کناره گیری در موقعیت های اجتماعی دیده می شود.

میزان اجتناب در افراد مختلف متفاوت است. (مثلا خفیف در حد مرور بیش از حد متن سخنرانی، تماس چشمی محدود، معطوف کردن توجه به دیگران یا شدید مانند امتناع از مدرسه رفتن، نرفتن به مهمانی ها). ترس، اضطراب یا اجتناب باید به شکل قابل ملاحظه ای با کارکرد عادی روزمره شغلی یا تحصیلی یا روابط و فعالیت های اجتماعی فرد تداخل داشته باشد و یا از نظر بالینی سبب ناراحتی قابل توجه یا افت کارکرد شغلی، اجتماعی یا سایر جنبه های مهم کارکردی فرد شده باشد. برای مثال در کسی که از سخنرانی در مجامع عمومی می ترسد ولی این مشکل در فعالیت های روزمره شغلی یا تحصیلی وی اختلال ایجاد نکرده و خود فرد هم از آن چندان نگران نیست تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی مطرح نمی شود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی بایستی 10 ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: ترس یا اضطراب قابل ملاحظه درباره یک یا چند موقعیت اجتماعی که درآنها احتمال دقت نظر به بیمار و تجزیه و تحلیل دیگران وجود دارد. نمونه ها شامل تعاملات اجتماعی (مثلا مکالمه یا ملاقات با افراد غریبه)، مشاهده شدن (مثلا خوردن یا آشامیدن) و اجرا در حضور دیگران (مثلا سخنرانی کردن) است.

نکته: در کودکان این اضطراب باید به هنگام حضور همسالان نیز دیده شود و فقط محدود به تعاملات با بزرگسالان نیست.

B: فرد از این می ترسد که کاری انجام دهد یا علایم اضطرابی بروز دهد که دیگران برداشت منفی از آن داشته باشند (یعنی شرمنده شود یا مسخره کنند، وی را طرد کنند یا مورد اهانت قرار دهند).

C: موقعیت های اجتماعی مذکور تقریبا همیشه سبب ترس یا اضطراب می گردند.

نکته: در کودکان ترس یا اضطراب می تواند به صورت گریه، قشقرق، میخکوب شدن، چسبیدن به دیگران، کناره گیری یا عدم صحبت کردن در موقعیت های اجتماعی بروز نماید.

D: از موقعیت های اجتماعی مذکور اجتناب می ورزد و یا تحمل آن با ترس و اضطراب شدیدی همراه است.

E: ترس و اضطراب موجود بیشتر از آن چیزی است که از موقعیت اجتماعی مذکور و زمینه فرهنگی – اجتماعی فرد انتظار می رود.

F: ترس، اضطراب یا اجتناب پایدار است و به طور معمول ۶ ماه یا بیشتر ادامه می یابد.

G: ترس، اضطراب یا  اجتناب از نظر بالینی موجب ناراحتی قابل ملاحظه یا افت کارکرد اجتماعی – شغلی و سایر جنبه های مهم کارکردی فرد می شود.

H: ترس، اضطراب یا اجتناب ناشی از اثرات فیزیولوژیکی یک ماده (مانند ماده سوء مصرفی، یک دارو) یا یک بیماری طبی دیگر نیست.

I: ترس، اضطراب یا اجتناب موجود توسط یک اختلال روانی دیگر مانند اختلال پانیک، اختلال بدریخت انگاری بدن یا اختلال طیف درخودماندگی بهتر توجیه نمی شود.

J: اگر یک بیماری طبی دیگر (مثلا بیماری پارکینسون، چاقی، بدریختی های ناشی از سوختگی یا جراحات) وجود دارد، ترس، اضطراب یا اجتناب حاضر آشکارا نامربوط یا افراطی است.

تشخیص افتراقی

کمرویی هنجار، گذرهراسی، اختلال پانیک (وحشت زدگی)، اختلال اضطراب فراگیر، اختلال اضطراب جدایی، هراس های اختصاصی، گنکی انتخابی، اختلال افسردگی اساسی، اختلال بدریخت انگاری بدن، اختلال هذیانی، اختلال طیف درخودماندگی، اختلال شخصیت، اسکیزوفرنی، اختلال خوردن، اختلال وسواسی جبری، بیماری های طبی مانند بیماری پارکینسون و شرمندگی از علایم آن، اختلال نافرمانی مقابله جویانه.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی) اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

کودکان مبتلا به گنگی انتخابی Selective Mutism در تعاملات اجتماعی با دیگران، آغازگر مکالمه نیستند و متقابلا وقتی دیگران با آنها صحبت می کنند، پاسخ نمی دهند.  عدم تکلم هم با بزرگسلان و هم با سایر کودکان دیده می شود.

کودکان مبتلا به گنگی انتخابی در خانه و در حضور بستگان درجه دو (مانند پدربزرگ و مادربزرگ، خاله زاده، عموزاده و…) یا دوستان از صحبت کردن خودداری می کنند.

این اختلال در اکثر موارد با اضطراب اجتماعی شدید همراه است. کودکان مبتلا به گنگی انتخابی اغلب از صحبت کردن در مدرسه اجتناب می ورزند و بدین جهت از نظر پیشرفت تحصیلی و یادگیری عقب می مانند، زیرا آموزگاران به راحتی نمی توانند دانش و آموخته های آنان را مورد ارزیابی قرار دهند.

صحبت نکردن در روابط اجتماعی این افراد نیز اختلالاتی به بار می آورد گرچه که این کودکان برای برقراری ارتباط اغلب از روش های غیرکلامی و غیرزبانی (مانند اشاره کردن، نوشتن، صدا درآوردن و …) استفاده می کنند و گاهی برای مشارکت در فعالیت های اجتماعی که نیاز به صحبت کردن ندارد از خود اشتیاق نشان می دهند (مانند مشارکت در بازی های مدرسه ای غیرکلامی).

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص گنگی انتخابی ۵ ملاک زیر بایستی در نظر گرفته شود:

A: ناتوانی مستمر برای تکلم در برخی موقعیت های اجتماعی که در آنها انتطار تکلم می رود (مانند مدرسه) علیرغم تکلم در سایر موقعیت ها.

B: اختلال موجود با پیشرفت تحصیلی یا شغلی و یا تعاملات اجتماعی فرد تداخل دارد.

C: اختلال فوق حداقل یک ماه ادامه دارد (به ماه نخست مدرسه رفتن محدود نمی شود).

D: عدم تکلم، ارتباطی به فقدان معلومات یا راحت نبودن با زبانی که در مدرسه صحبت می شود ندارد.

E: اختلال ارتباط (مانند اختلال فصاحت تکلم دوران کودکی) توجیه بهتری برای این اختلال نیست و در ضمن اختلال صرفا در جریان اختلال طیف درخودماندگی، اسکیزوفرنی یا یک اختلال روان پریشی دیگر روی نمی دهد.

تشخیص افتراقی

اختلالات ارتباط، اختلالات رشد عصبی، اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان پریشی، اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی).

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته گنگی انتخابی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.