کم توانی ذهنی Intellectual Disability (اختلال رشدی هوشی Intellectual Developmental Disorder) اختلالی است که در دوره رشد شروع می شود و دربرگیرنده نقصان کارکرد انطباقی و هوشی فرد در حوزه های عملی، اجتماعی و مفهومی است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص کم توانی ذهنی بایستی ۳ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: نقصان کارکردهای هوشی مانند استدلال، حل مسأله، برنامه ریزی، تفکر انتزاعی، قضاوت، یادگیری تحصیلی و یادگیری از تجارب که هم در ارزیابی های بالینی و فردی و هم در آزمون های استاندارد هوش تأیید شده است.

B: نقصان کارکرد انطباقی که منجر به عدم دستیابی کودک به استانداردهای رشدی و اجتماعی – فرهنگی در زمینه استقلال فردی و مسئولیت اجتماعی وی می شود. بدون حمایت مستمر، این نقایص انطباقی سبب محدودیت عملکرد فرد در یک یا چند فعالیت روزمره زندگی مانند برقراری ارتباط، مشارکت اجتماعی و زندگی مستقل در مکان های مختلف مانند خانه، مدرسه، کار و اجتماع می شوند.

C: شروع این نقایص هوشی و انطباقی در دوره رشد است.

مشخصه ها

سطوح مختلف شدت بر اساس عملکرد انطباقی و نه بر اساس نمره بهره هوشی (IQ) تعیین می شود چرا که عملکرد انطباقی فرد تعیین کننده میزان حمایت های مورد نیاز بیمار است. به علاوه مقیاس های اندازه گیری IQ در محدوده پایین IQ از اعتبار کمتری برخوردارند.

سطوح شدت کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوش)

به طور کلی شدت کم توانی ذهنی در سه حوزه مفهومی، اجتماعی و عملی، در چهار سطح خفیف، متوسط، شدید و عمیق یا خیلی شدید طبقه بندی می شود:

سطح خفیف (بهره هوشی ۵۰-۵۵ تا ۷۰)

حوزه مفهومی: در کودکان پیش از سن مدرسه ممکن است تفاوت ادراکی آشکاری دیده نشود. در کودکان سنین مدرسه و بزرگسالان مشکلات یادگیری مهارت های تحصیلی شامل خواندن، نوشتن، حساب، زمان و پول دیده می شود و برای رسیدن به انتظارات مربوط به آن سن نیاز به حمایت در یک یا چند زمینه فوق است. در بزرگسالان تفکر انتزاعی، عملکرد اجرایی (مانند برنامه ریزی، تدوین راهکار، اولویت بندی و انعطاف پذیری شناختی) و حافظه کوتاه مدت و همین طور به کارگیری عملی مهارت های تحصیلی (مانند خواندن، مدیریت مالی) دچار اختلال است. این افراد در مقایسه با همسالان برای حل مشکلات به درجات مختلف از راهکارهای عینی استفاده می کنند.  

حوزه اجتماعی: در مقایسه با همسالان با رشد طبیعی، فرد مبتلا در تعاملات اجتماعی ناپخته به نظر می رسد. برای مثال ممکن است در درک دقیق نشانه های اجتماعی همسالان دچار مشکل باشد. ارتباطات اجتماعی، مکالمه و زبان بیشتر از آنچه برای سن وی انتظار می رود ناپخته و عینی است. ممکن است در تنظیم هیجان و رفتار متناسب با سن خویش مشکل داشته باشد. این مشکلات برای همسالان وی در موقعیت های اجتماعی مختلف محسوس است. درک کمی از خطرات موجود در موقعیت های اجتماعی مختلف دارد.

حوزه عملی: ممکن است در زمینه مراقبت های شخصی، مناسب با سن خویش عمل نماید. در مقایسه با همتایان برای انجام امور پیچیده زندگی روزمره نیاز به حمایت دیگران دارد. در بزرگسالی به وضوح برای خریدهای معمولی، حمل و نقل، ساماندهی امور منزل و رسیدگی به فرزندان، خرید محصولات غذایی و مدیریت مالی و بانکی نیاز به حمایت دیگران دارد. مهارت های تفریحی شبیه سایر همسالان است گرچه برای ساماندهی و خوب انجام دادن آنها نیاز به حمایت دیگران دارد. در بزرگسالی اشتغال رقابتی بیشتر در مشاغلی دیده می شود که در آنها تأکیدی بر مهارت های ادراکی وجود ندارد. افراد مبتلا عموما برای تصمیمات قانونی و امور مراقبت های بهداشتی نیاز به کمک و راهنمایی دارند. برای تشکیل خانواده نیز نیاز به حمایت دارند.

سطح متوسط (بهره هوشی ۳۵-۴۰ تا ۵۰-۵۵)

حوزه مفهومی: در تمام دوره رشد توانایی های ادراکی فرد به شکل بارزی از همسالان خود عقب تر است. در سنین پیش از مدرسه مهارت های پیش دبستانی و تکلم به کندی پیشرفت می کند. در سنین دبستان پیشرفت در خواندن و نوشتن، ریاضیات و درک زمان و پول کند پیش می رود و نسبت به سایر همسالان محدودیت واضحی دارد. در بزرگسالی سطح تحصیلات در حد ابتدایی باقی مانده است و برای به کارگیری آموزش های فراگرفته در مدرسه، کار و زندگی شخصی نیازمند حمایت دیگران است. حمایت مداوم همیشگی برای انجام امور فکر و ادراکی روزمره زندگی ضروری است و شاید دیگران مسئولیت کامل این گونه امور زندگی وی را به عهده بگیرند.

حوزه اجتماعی: تفاوت های عمده ای در رفتارهای اجتماعی و ارتباطی فرد مبتلا و همسالانش در دوره رشد دیده می شود. معمولا ابزار اصلی ارتباطات اجتماعی زبان شفاهی است که سطحی ابتدایی و ساده تر نسبت به همسالان خود دارد. ظرفیت برقراری ارتباط در پیوند با خانواده و دوستان مشهود است و شاید فرد بتواند دوستی موفقیت آمیزی با دیگران نیز برقرار کند. گاهی روابط عاشقانه در بزرگسالی دیده می شود. با این حال این افراد یا معنی نشانه های اجتماعی را نمی فهمند یا به درستی تعبیر نمی کنند. قضاوت های اجتماعی و توانایی تصمیم گیری محدود است و اطرافیان باید به وی در این تصمیم گیری ها کمک کنند. دوستی با همسالان تحت تأثیر محدودیت اجتماعی و ادراکی وی قرار می گیرد. حمایت جدی اجتماعی و ارتباطی برای داشتن شغل و موفقیت در آن ضروری است. 

حوزه عملی: فرد می تواند امور شخصی خود مانند خوردن، لباس پوشیدن، اجابت مزاج و بهداشت خود را به عنوان فردی بالغ انجام دهد. گرچه برای رسیدن به استقلال در این امور زمان و آموزش طولانی نیاز دارد. به همین ترتیب، انجام امور خانه داری در بزرگسالی امکان پذیر است (البته با آموزش طولانی و حمایت مداوم). استخدام مستقل در مشاغلی که نیاز کمی به قوه ادراک قوی و مهارت های ارتباطی دارد امکان پذیر است ولی باید از جانب همکاران، سرپرستان و سایرین حمایت شوند تا قادر باشند از پس پیچیدگی های اضافی مانند حمل و نقل، حفظ سلامتی و مدیریت مالی برآیند. مهارت در امور تفریحی ممکن است دیده شود که با آموزش و حمایت بیشتر در طی دوره ای طولانی به دست می آید. رفتارهای غیرانطباقی در اقلیت قابل توجهی از افراد دیده می شود که موجب مشکلات اجتماعی می شود.

سطح شدید (بهره هوشی ۲۰-۲۵ تا ۳۵-۴۰)

حوزه مفهومی: کسب مهارت های ادراکی محدود است. فرد درک چندانی از زبان نوشتاری و یا مفاهیم مربوط به تعداد، کمیت، زمان یا پول ندارد. مراقبین در تمام طول عمر باید برای حل مشکلات به او کمک نمایند.

حوزه اجتماعی: زبان گفتاری از نظر دستور زبان و گنجینه لغات بسیار ضعیف است. گفتار احتمالا محدود به لغات و عبارات منفرد است. کلام و ارتباطات اجتماعی بیمار بر اینجا و اکنون و وقایع روزمره تمرکز دارد. زبان بیشتر از آن که برای شرح دادن استفاده شود برای ارتباطات اجتماعی به کار می رود. این افراد گفتگوهای ساده و ایما و اشاره (Gestural) را درک می کنند. ارتباط با اعضای خانواده و سایر افراد آشنا منشاء لذت و کمک است.

حوزه عملی: فرد برای انجام کلیه امور روزمره زندگی نیاز به کمک دیگران دارد، از جمله غذا خوردن، لباس پوشیدن، حمام و اجابت مزاج. نظارت و سرپرستی دیگران در تمام طول عمر ضروری است. فرد نمی تواند تصمیمات مسئولانه ای در ارتباط با سلامتی خود یا دیگران بگیرد. در بزرگسالان شرکت در امور منزل، فعالیت های تفریحی و کار نیاز به کمک و حمایت مداوم دارد. فراگیری مهارت در تمام حوزه ها نیازمند آموزش طولانی و حمایت همه جانبه است. رفتارهای غیرانطباقی مانند آسیب به خود در اقلیت قابل توجهی از این افراد مشاهده می شود. 

سطح عمیق یاخیلی شدید (بهره هوشی زیر ۲۵)

حوزه مفهومی: توانایی های ادراکی معمولا به جای فرایندهای نمادین به دنیای فیزیکی محدود می شود. فرد ممکن است از اجسام به شکل هدفمند برای مراقبت ازخود، کار و تفریح استفاده نماید. برخی مهارت های دیداری – فضایی  مانند جورچینی و الحاق اجسام بر اساس خصوصیات فیزیکی ممکن است دیده شود. با این حال برور هم زمان نقایص حرکتی و حسی می تواند مانع استفاده کاربردی از اشیاء گردد.

حوزه اجتماعی: فرد مبتلا درک بسیار محدودی از ارتباطات نمادین نشأت گرفته از کلام و ادا و اشارات دیگران دارد و قادر به انجام دستورات نیست. برای ابراز تمایلات و هیجانات خویش اکثرا از ارتباطات غیرکلامی و غیرنمادین بهره می گیرد. از ارتباط با اعضای نزدیک خانواده و سایر افراد آشنا لذت می برد و به تعاملات اجتماعی از طریق نشانه های هیجانی و ادا و اشارات پاسخ می دهد. بروز هم زمان نقایص جسمی و حسی چالش اصلی فعالیت های اجتماعی است.

حوزه عملی: فرد در تمام جنبه های زندگی فیزیکی روزمره، بهداشت و سلامت به دیگران وابسته است. گرچه ممکن است بتواند در برخی از این فعالیت ها مشارکت مناسبی داشته باشد. کسانی که نقص عضو شدیدی ندارند، ممکن است در برخی کارهای منزل کمک کنند (مانند جابجا کردن ظروف غذا). مبنای شرکت آنها در فعالیت های شغلی اعمال ساده با اشیاء است که باید با حمایت گسترده دیگران صورت بگیرد. برای مثال گوش کردن به موسیقی، تماشای فیلم، پیاده روی، آب بازی که همگی باید با کمک دیگران انجام گیرد. بروز هم زمان نقایص جسمی و حسی شایع است و مانع اصلی مشارکت فرد (فراتر از تماشا) در فعالیت های خانگی، تفریحی و وظایف شخصی است. در اقلیت قابل توجهی از آنان رفتارهای غیرانطباقی شایع است.

تشخیص افتراقی

اختلالات شناختی عصبی اساسی یا خفیف، اختلالات ارتباط و اختلالات خاص یادگیری، اختلال طیف درخودماندگی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته کم توانی ذهنی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

تأخیر کلی رشد Global Developmental Delay وقتی برای افراد زیر ۵ سال به کار می رود که شدت بالینی علایم به شکلی معتبر در اوایل کودکی قابل سنجش نیست. از این طبقه تشخیصی وقتی استفاده می شود که فرد به شاخص های رشدی مورد انتظار در چند حوزه عملکرد هوشی (مهارت های حرکتی، شناختی و اجتماعی) نرسیده است و برای کودکانی کاربرد دارد که قادر به انجام ارزیابی جامع عملکرد هوشی نیستند مانند کودکانی که خیلی کوچک هستند (قادر به انجام آزمون ها نیستند). این طبقه تشخیصی را باید پس از گذشت چند سال مجددا مورد بازبینی قرار داد.

علایم و نشانه ها

• یادگیری و رشد کندتر نسبت به همسالان
• تأخیر در مهارت های حرکتی غلتیدن، نشستن، خزیدن و راه رفتن
• اشکال در مهارت های اجتماعی و ارتباطی با دیگران
• کسب نمرات پایین تر از متوسط در آزمون های هوشی
• مشکل در گفتار یا تأخیر در صحبت کردن
• مشکل در یادآوری چیزها
• مشکل در حل مسئله یا تفکر منطقی
• یادگیری دشوار در مدسه
• عدم توانایی در انجام وظایف روزمره مانند لباس پوشیدن یا دستشویی رفتن بدون کمک دیگران

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته تأخیر کلی رشد اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

ویژگی های تشخیصی اصلی اختلال زبان Language Disorder مشکلات فراگیری و استفاده از زبان به دلیل نقایصی در درک مطلب یا به کارگیری لغات، جمله سازی یا سخن گفتن است. نقایص زبانی در ارتباطات شفاهی، ارتباطات نوشتاری یا زبان علامتی مشهود است. یادگیری زبان و استفاده از آن منوط به مهارت های دریافتی و بیانی است. توانایی های بیانی یعنی تولید علایم کلامی، اشاره ای یا صوتی، در حالی که توانایی های دریافتی اشاره به فرایندهای دریافت و درک پیام های زبانی دارد. مهارت های زبانی را باید هم در شکل دریافتی و هم در شکل بیانی ارزیابی نمود چون شدت اختلال این دو می تواند متفاوت باشد.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال زبان بایستی 4 ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: اشکالات مداوم در فراگیری یا استفاده از زبان به اشکال گوناگون (مانند: کلامی، نوشتاری، زبان علامتی و غیره) که ناشی از اختلال در درک مطلب یا تولید کلام به صورت زیر است:

۱- کاهش دایره لغات (دانش لغات و استفاده از آن).

۲- محدودیت جمله سازی (توانایی به کارگیری لغات و کنار هم چیدن آنها برای ساختن یک جمله که بر اساس اصول دستور زبان و ریخت شناسی باشد).

۳- نارسایی در سخن گفتن (توانایی استفاده از دایره لغات و پیوند دادن جملات برای توضیح یا توصیف یک موضوع یا چند واقعه یا مکالمه کردن).

B: توانمندی های زبانی به شکلی قابل توجه و قابل اندازه گیری کمتر از حد مورد انتظار برای سن فرد است و سب محدودیت های عملکردی در یک یا چند مورد زیر است:

برقراری ارتباط مؤثر، مشارکت اجتماعی، پیشرفت تحصیلی یا عملکرد شغلی.

C: شروع علایم در اوایل دوران کودکی است.

D: مشکلات فوق قابل انتساب به اختلالات شنوایی یا سایر حواس، کژکاری حرکتی یا بیماری طبی یا عصبی دیگری نیست و کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوش) یا تأخیر رشدی کلی توجیه بهتری برای آن نیست.

تشخیص افتراقی

تفاوت های طبیعی زبان، مشکلات شنوایی و سایر حواس، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی)، اختلالات عصبی (نورولوژیک)، پسرفت زبان به دلیل اختلال طیف درخودماندگی یا سندرم لاندو – کلفنر.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال زبان اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال صوت گفتار Speech Sound Disorder: تولید صوت گفتار یعنی ادای روشن واج ها (یعنی هر یک از اصوات) که در ترکیب با هم کلمات گویشی را ایجاد می کنند. ادای صحیح اصوات گفتار هم به سیستم آواسازی اصوات گفتار و هم به توانایی هماهنگ کردن حرکات عضلات تکلمی (مانند فک، زبان و لب ها) با تنفس و آواگری برای صحبت کردن نیاز دارد. کودکان مبتلا به مشکلات تولید گفتار ممکن است به درجات مختلفی دچار نقصان سیستم آواسازی لازم در تولید گفتار یا توانایی کافی هماهنگی حرکتی لازم در تولید کلمات باشند.

اختلال صوت گفتار اختلالی ناهمگن است و سازوکارهای متفاوتی زیر ساخت های آن را تشکیل می دهند مانند اختلال آواشناختی یا اختلال تلفظ. اختلال صوت گفتار وقتی قابل تشخیص است که تولید اصوات گفتارها با آنچه مورد انتظار سن کودک است مطابقت ندارد و به دلیل اختلالات جسمی، ساختاری، عصبی یا شنوایی ایجاد نشده است. گفتار کودکانی که رشد طبیعی دارند باید در سن ۴ سالگی قابل فهم و واضح باشد این در حالی است که در سن ۲ سالگی گفتار ۵۰ درصد آنها غیرقابل فهم است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال صوت گفتار بایستی 4 ملاک زیر درنظر گرفته شود:

A: اِشکال مستمر تولید اصوات گفتار در حدی که قابل فهم بودن گفتار را به هم می زند یا انتقال کلامی پیغام ها را مختل می سازد.

B: محدودیت های ارتباطی مؤثر ناشی از این اختلال سبب می شود که یک یا چند مورد از موارد زیر مختل شود: مشارکت اجتماعی، پیشرفت تحصیلی یا کارکرد شغلی.

C: شروع علایم در اوایل دوره رشد است.

D: این مشکلات قابل انتساب به بیماری مادرزادی یا اکتسابی دیگری مانند فلج مغزی، شکاف کام، کری یا کم شنوایی، صدمات مغزی ناشی از ضربه یا سایر بیماری های طبی و عصبی نیست.

تشخیص افتراقی

تفاوت های طبیعی گفتار، مشکلات شنوایی یا سایر حواس، نقایص ساختاری، دیزارتری (نارساگویی)، گنگی انتخابی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال صوت گفتار اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال فصاحت با شروع کودکی (لکنت زبان) (Childhood-Onset Fluency (Stuttreing نوعی آشفتگی است که در فصاحت طبیعی و الگوی زمان بندی تکلم دیده می شود و با سن بیمار همخوانی ندارد. این آشفتگی با تکرارهای متعدد یا کشیدن اصوات و هجاها و سایر انواع عدم فصاحت کلامی شامل کلمات منقطع (وقفه حین بیان کلمه)، وقفه های بی صدا یا صدادار (مکث های پر یا خالی حین تکلم)، درازگویی (جایگزینی کلمات ساده با کلمات مشکل ساز)، ادای کلمات با فشار جسمی بیش از حد و تکرار کلمات تک هجایی (مانند من – من – من – من – دیدمش) مشخص می شود.

این آشفتگی فصاحت با پیشرفت تحصیلی و شغلی یا ارتباطات اجتماعی فرد تداخل دارد. شدت این آشفتگی از موقعیتی به موقعیت دیگر فرق می کند و در مواقعی که فشار و هیجان وجود دارد بیشتر است (مانند خواندن مطلب در مدرسه، مصاحبه شغلی). آشفتگی فصاحت اغلب در مواقع قرائت شفاهی، آواز خواندن یا صحبت با حیوانات خانگی و اشیاء بی جان دیده نمی شود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال فصاحت کلام با شروع کودکی (لکنت) بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: اختلال فصاحت طبیعی و الگوی زمان بندی تکلم نامتناسب با سن و مهارت های زبانی بیمار که به صورت مداوم استمرار دارد و همراه با بروز مکرر یک یا چند مورد از حالات زیر است:

۱- تکرار اصوات و هجاها (سیلاب ها)

۲- کشیدن حروف صدادار و بی صدا

۳- کلمات منقطع (مانند وقفه ضمن بیان یک کلمه)

۴- وقفه های خاموش یا صدادار (مکث های پر یا خالی حین تکلم)

۵- درازگویی (Circumlocution) (جایگزینی کلمات برای پرهیز از بکارگیری کلمات مشکل ساز)

۶- ادای کلمات با فشار جسمی مفرطی انجام می شود.

۷- تکرار کامل کلمات تک هجایی (مانند من – من – من – من – دیدمش)

B: اختلال مذکور سبب یک یا چند مورد از موارد زیر می شود: اضطراب در مورد صحبت کردن و محدودیت ارتباطات مؤثر، مشارکت اجتماعی، کارکرد تحصیلی و شغلی.

C: علایم در اوایل دوران رشد شروع می شوند (موارد دیررس به عنوان اختلال فصاحت کلام بزرگسالی شناخته می شود).

D: اختلال مذکور قابل انتساب به نقص حسی یا حرکتی تکلم، عدم فصاحت مربوط به آسیب های عصبی (مانند سکته مغزی، تومور، ضربه سر) یا یک بیماری طبی دیگر نیست و با یک اختلال روانی دیگر بهتر توجیه نمی شود.

تشخیص افتراقی

نقایص حسی، عدم فصاحت طبیعی گفتار، عوارض دارویی، عدم فصاحت با شروع در بزرگسالی، اختلال توره.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال فصاحت با شروع کودکی (لکنت زبان) اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال ارتباط اجتماعی (عملی) Social (Pragmatice) Communication Disorder شامل آشفتگی در استفاده اجتماعی از زبان و ارتباطات و عملیات ها است که خود را به صورت اِشکال در فهم و رعایت قواعد اجتماعی ارتباط کلامی و غیرکلامی در زمینه های متفاوت زندگی معمولی، تغییر نحوه صحبت کردن با توجه به شرایط موجود و نیازهای شنونده و پیروی قواعد مکالمه و تعریف یک موضوع نشان می دهد. این نقایص سبب محدودیت های عملی در ارتباطات مؤثر، مشارکت اجتماعی، پیشبرد روابط اجتماعی، پیشرفت تحصیلی یا کارکرد شغلی فرد می شود. نقایص فوق توسط کم توانی حوزه های ساختاری زبان یا کاهش توانمندی های شناختی بهتر توجیه نمی شوند.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال ارتباط (عملی) اجتماعی بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: مشکلات مستمر در استفاده اجتماعی از ارتباطات کلامی و غیرکلامی که به تمام صور زیر بروز می کند:

۱- نقص در استفاده از ارتباطات برای اهداف اجتماعی مانند احوالپرسی و تبادل اطلاعات به نحوی که با زمینه اجتماعی موجود همخوانی داشته باشد.

۲- عدم توانایی تغییر ارتباط برای هماهنگی با بستر موجود یا نیازهای فرد شنونده مانند متفاوت بودن صحبت در کلاس یا حیاط مدرسه، متفاوت بودن صحبت با کودک و یا بزرگسال و پرهیز از استفاده بیش از اندازه از زبان رسمی.

۳- اشکال در دنبال کردن قواعد مکالمه و داستان گویی مانند رعایت نوبت مکالمه، تکرار جمله به شکلی دیگر وقتی پیغام به درستی دریافت نشده و آگاهی از نحوه استفاده از علایم کلامی و غیرکلامی برای تعاملات معمول.

۴- اشکال در درک مواردی که مستقیما به آنها اشاره نشده (مانند استنباط) و درک معانی مفاهیم دوپهلو و مبهم (مانند اصطلاحات، شوخی، استعاره، معانی چندگانه یا جناس که برای تفسیر صحیح آن باید به زمینه و بستر موجود توجه کرد).

B: این نقایص سبب محدودیت های عملی در یک یا چند مورد زیر می شود: برقراری ارتباطات مؤثر، مشارکت اجتماعی، پیشرفت تحصیلی یا کارکرد شغلی.

C: علایم از اوایل دوره رشد آغاز می شود (ولی ممکن است تا زمانی که نیازهای مربوط به روابط اجتماعی از حد توان فرد تجاوز نکرده علایم آشکار نگردد).

D: علایم قابل انتساب به یک بیماری طبی یا عصبی دیگر یا توانایی محدود فرد در زمینه جمله سازی و دستور زبان نیست و با اختلالات طیف درخودماندگی، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوش)، تأخیر کلی رشدی یا بیماری روانی دیگری بهتر توجیه نمی شود.

تشخیص افتراقی

اختلال طیف درخودماندگی (اوتیسم)، اختلال کم توجهی – بیش فعالی، اختلال اضطراب اجتماعی (جمعیت هراسی)، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی) و تأخیر کلی رشدی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال ارتباط اجتماعی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال طیف درخودماندگی یا اوتیسم Autism Spectrum Disorder یکی دیگر از اختلالات رشدی عصبی است که ویژگی اصلی آن نقصان مداوم در برقراری ارتباطات و تعاملات اجتماعی دو جانبه و الگوهای تکراری و محدود رفتار، علایق یا فعالیت ها است. این علایم از اوایل کودکی وجود دارند و سبب اختلال یا محدودیت در کارکرد روزمره می شوند.

مرحله ای که در آن نقصان کارکرد فرد آشکار می شود با توجه به خصوصیات فردی و محیط زندگی بیمار بسیار متفاوت است. ویژگی های اصلی تشخیصی در دوران کودکی قابل مشاهده هستند، ولی مداخلات درمانی، رفتارهای جبرانی و حمایت های جاری می تواند مشکلات موجود را لااقل در بعضی زمینه ها مخفی نگهدارد. تظاهرات اختلال نیز با توجه به شدت درخودماندگی، میزان رشد و سن تقویمی کودک تفاوت های زیادی دارند و مفهوم کلمه طیف در همین نکته نهفته است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال طیف درخودماندگی یا اوتیسم بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: نقصان مداوم ارتباط و تعاملات اجتماعی در موقعیت های مختلف، که به شکل موارد زیر، در حال حاضر یا در گذشته بروز می کند:

۱- تخریب روابط دوجانبه هیجانی – اجتماعی به درجات مختلف مثلا از رویکرد اجتماعی نابهنجار و عدم مکالمه عادی دوجانبه تا کاهش سهیم کردن دیگران در علایق، هیجانات یا عواطف خود یا عدم توانایی شروع یا پاسخ به تعاملات اجتماعی.

۲- نقص در رفتارهای ارتباطی غیرکلامی مورد استفاده در تعاملات اجتماعی به درجات مختلف برای مثال: انسجام ضعیف ارتباط کلامی و غیرکلامی، ناهنجاری تماس چشمی و زبان بدنی، افت شدید درک و استفاده از ایما و اشاره، فقدان کامل ابراز هیجانات با کمک چهره و ارتباط غیرکلامی.

۳- نقص در ایجاد، حفظ و درک روابط که از یک اشکال در تعدیل رفتار در موقعیت های مختلف اجتماعی تا ناتوانی در دوست یابی و مشارکت در بازی های تخیلی مشترک و یا عدم وجود علاقه به همتایان دیده می شود.

B: الگوهای علایق، رفتار و فعالیت های تکراری محدود به نحوی که حداقل در دو مورد زیر چه در حال و چه در گذشته وجود داشته باشد:

۱- رفتارهای حرکتی، استفاده از اشیاء و گفتار به صورت قالبی یا تکراری (مانند: حرکات ساده قالبی، ردیف کردن اسباب بازی ها، پرتاب اشیاء، پژواک کلام، عبارات ویژه).

۲- اصرار به یکنواختی، پیروی انعطاف ناپذیر از عادات روزمره یا الگوها و آداب رفتاری کلامی و غیرکلامی یکسان (ماننده ناراحتی شدید هنگام تغییرات جزئی، مشکل با جابجایی ها، الگوهای تفکر انعطاف ناپذیر، آداب معاشرت خاص، باید هر روز از همان مسیر برود یا هر روز همان غذای همیشگی را بخورد).

۳- علایق وی شدیدا محدود و ثابت است و شدت و تمرکز نابهنجار دارد (مانند دلبستگی شدید یا مشغولیت با اجسام غیرمعمول، علایق شدیدا محدود یا ثابت).

۴- واکنش بیشتر از معمول یا کمتر از حد به محرک های حسی، علاقه غیرعادی به جوانب حسی محیط (مانند بی تفاوتی آشکار به درد/حرارت، واکنش ناخوشایند به برخی صداها یا منسوجات، بو کردن و یا لمس بیش از اندازه اشیاء، محو تماشای اشیاء نورانی یا حرکات شدن).

C: علایم فوق باید در اوایل دوران رشد وجود داشته باشد (گرچه ممکن است تا زمانی که مقتضیات اجتماعی بیش از ظرفیت کودک نشود آشکار نشوند یا ممکن است در سنین بالاتر با کمک راهکارهای آموخته شده مخفی باقی بمانند).

D: علایم فوق سبب تخریب بارز کارکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه های مهم عملکرد فرد می شوند.

E: این اختلال ها توسط کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی) یا تأخیر کلی رشدی بهتر توجیه نمی شوند. کم توانی ذهنی و اختلال طیف درخودماندگی اغلب با یکدیگر بروز می کنند. برای تشخیص گذاری دوگانه، ارتباطات اجتماعی باید کمتر از حد مورد انتظار رشد هوشی بیمار باشد.

میزان شدت اختلال طیف درخودماندگی

شدت اختلال طیف درخودماندگی از نظر میزان تخریب در ارتباطات اجتماعی و الگوهای رفتاری تکراری محدود، در سه سطح بررسی می شود؛ درجه ۳ (نیازمند حمایت بسیار زیاد)، درجه ۲ (نیازمند حمایت قابل توجه) و درجه ۱ (نیازمند حمایت).

درجه ۳ (نیازمند حمایت بسیار زیاد)

 ارتباطات اجتماعی: نقایص شدید ارتباطات اجتماعی کلامی و غیرکلامی باعث افت شدید عملکرد، پا پیش نهادن بسیار محدود برای تعاملات اجتماعی و عدم اجابت دعوت دیگران برای برقراری رابطه اجتماعی می شود. مثلا فردی که دایره لغات مفهوم کمی دارد به ندرت اقدام به گفتگو با دیگران می کند و اگر این کار را بکند از روش های غیرعادی صرفا برای برآورده کردن نیازها کمک می گیرد و فقط به برخوردهای اجتماعی ساده و صریح پاسخ می دهد.

الگوهای رفتاری تکراری محدود: انعطاف ناپذیری رفتاری، دشواری فراوان در تطابق با تغییرات و یا سایر رفتارهای تکراری و محدود فرد که شدیدا با کارکرد وی در تمام زمینه ها تداخل دارد. ناراحتی یا دشواری زیاد برای تمرکز یا کاری که در حال انجام آن است.

درجه ۲ (نیازمند حمایت قابل توجه)

ارتباطات اجتماعی: نقایص قابل توجه در مهارت های ارتباطات اجتماعی کلامی و غیرکلامی، مشکلات اجتماعی حتی با وجود حمایت آشکار است. شروع محدود تعاملات اجتماعی و پاسخ های محدود یا نابهنجار به دعوت های دیگران برای شروع رابطه، برای مثال فرد با استفاده از جملات ساده صحبت می کند، تعاملاتش محدود به علایق خاصی است و مشخصا ارتباطات غیرکلامی عجیب و غریبی دارد.

الگوهای رفتاری تکراری محدود: انعطاف ناپذیری رفتار، دشواری در تطابق با تغییرات، یا سایر رفتارهای محدود/تکراری آنقدر هستند که نظر دیگران را به خود جلب می نمایند و با کارکرد فرد در شرایط متفاوت تداخل دارد. ناراحتی و یا دشواری برای تغییر تمرکز یا عمل در حال انجام.

درجه ۱ (نیازمند حمایت)

ارتباطات اجتماعی: به دلیل نقایص ارتباطات اجتماعی بدون وجود حمایت های درجا دچار محدودیت های زیادی می شود. برای شروع تعاملات اجتماعی مشکل دارد و شواهد بارزی از پاسخ های غیرمعمول یا ناموفق به دعوت دیگران برای برقراری ارتباط اجتماعی دیده می شود ممکن است تمایل کمی برای تعاملات اجتماعی داشته باشند. برای مثال فرد قادر است جملات کاملی را ادا کند و در روابط اجتماعی شرکت کند ولی در مکالمات رودرور با دیگران دچار مشکل است و تلاش هایش برای دوست یابی غریب بوده و معمولا با شکست روبرو می شود.

الگوهای رفتاری تکراری محدود: انعطاف ناپذیری رفتار سبب تداخل قابل توجهی در کارکرد فرد در یک یا چند موقعیت مختلف می شود. دشواری در تعویض فعالیت ها، مشکلات ساماندهی و برنامه ریزی کارها مانع استقلال فردی است.

تشخیص افتراقی

سندرم رت، گنگی انتخابی، اختلالات زبانی و اختلال ارتباط اجتماعی (عملی)، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی) بدون اختلال طیف درخودماندگی، اختلال حرکات قالبی، اختلال کم توجهی – بیش فعالی، اسکیزوفرنیا.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال طیف درخودماندگی یا اوتیسم اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال کم توجهی – بیش فعالی Attention – Deficit / Hyperactivity Disorder ADHD الگوی مستمر بی توجهی و / یا بیش فعالی – تکانشگری است که با کارکرد و رشد فرد تداخل دارد. بی توجهی ADHD خود را در رفتارهایی مانند نیمه کاره گذاشتن کارها، نداشتن پشتکار، مشکل حفظ تمرکز و نابسامان بودن آشکار می سازد که البته ناشی از نافرمانی یا عدم درک مطلب نیست.

بیش فعالی به افزایش فعالیت های حرکتی (دویدن و جست و خیز کردن کودک) در مواقع نامناسب، یا وول خوردن زیاد، بازی با انگشتان، یا پرحرفی اطلاق می شود. بیش فعالی در بزرگسالان می تواند به شکل بی قراری شدید یا خسته کردن دیگران با فعالیت هایشان بروز نماید.

تکانشی عمل کردن یعنی اعمال عجولانه ای بدون هیچ گونه فکر و ملاحظه ای انجام می گیرند و می تواند سبب آسیب به فرد گردد (مانند بی احتیاطی در عبور از خیابان). تکانش گری می تواند بازتاب تمایل به برای پاداش های فوری و عدم توانایی در به تأخیر انداختن ارضا باشد. رفتارهای تکانشی می تواند به شکل دخالت های اجتماعی (قطع زیاده از حد کلام دیگران) و یا تصمیم گیری های مهم بدون اندیشیدن به پیامدهای درازمدت آن (مانند پذیرش شغل بدون کسب اطلاعات کافی راجع به آن) بروز نماید.

ADHD در کودکی شروع می شود. ضرورت وجود چند علامت آن قبل از سن ۱۲ سالگی نشانگر این موضوع است که تظاهرات بالینی دوران کودکی اهمیت زیادی دارند. در عین حال به این دلیل سن شروع کمتری برای بروز علایم تعیین نشده که اثبات دقیق گذشته نگر علایم کودکی کار دشواری است. به خاطر آوردن علایم دوران کودکی فرد در بزرگسالی زیاد قابل اعتماد نیست و فقط برای اخذ اطلاعات کمکی مفید است.

تظاهرات اختلال باید در بیش از یک موقعیت و مکان وجود داشته باشد (مثلا خانه، مدرسه و یا محل کار). اثبات وجود علایم مهم اختلال در مکان های مختلف بدون کمک افراد مطلعی که او را در چنین محل هایی دیده اند امکان ندارد. معمولا علایم با توجه به بستر موجود موقعیت های مختلف، فرق خواهند داشت.

در موارد زیر ممکن است نشانه های اختلال کاهش یابند:

• به دنبال دریافت پاداش های مکرر به خاطر رفتارهای مناسب
• هنگام نظارت دقیق
• در مکان های جدید
• شرکت در فعالیت های مورد علاقه
• داشتن محرک های خارجی پیوسته (مثلا از طریق نمایشگرهای الکترونیکی)
• تعامل در موقعیت های تک به تک (مانند مطب بالینگر)

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال کم توجهی / بیش فعالی (ADHD) بایستی ۵ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: الگوی مداوم بی توجهی و/ یا بیش فعالی – تکانشگری که با کارکرد یا رشد فرد تداخل داشته باشد که با (۱) و/ یا (۲) مشخص می شود:

۱- بی توجهی: حداقل ۶ مورد از علایم زیر حداقل ۶ ماه طول کشیده و شدت آنها به حدی است که با سطح رشد ناهماهنگ است و روی فعالیت های اجتماعی، شغلی یا تحصیلی فرد تأثیر مستقیم منفی گذاشته باشد.

توجه: علایم صرفا بازتاب یک رفتار مقابله ای، نافرمانی، مخالفت جویی یا عدم درک وظایف محوله یا دستورات داده شده نیست. در نوجوانان و بزرگسالان (سن ۱۷ سال به بالا) وجود ۵ علامت از علایم زیر ضروری است.

a: اغلب قادر نیست به جزئیات توجه دقیق داشته باشد و در تکالیف تحصیلی، شغلی و یا سایر فعالیت ها خطاهایی ناشی از بی توجهی از وی سر می زند، (مانند نادیده گرفتن یا عدم توجه به جزئیات، عدم انجام صحیح کارها).

b: اغلب در حفظ توجه بر روی تکالیف یا فعالیت های مربوط به بازی ها مشکل دارد (مثلا مشکل حفظ تمرکز در حین سخنرانی، مکالمات، یا مطالعه طولانی).

c: اغلب وقتی مستقیم با او صحبت می شود به نظر می رسد که گوش نمی دهد (مثلا به نظر می رسد حواسش جای دیگری است، حتی در هنگام عدم وجود هرگونه عامل حواسپرتی).

d: اغلب دستورالعمل ها را دنبال نمی کند و قادر نیست تکالیف مدرسه، مسئولیت ها یا وظایف شغلی اش را به پایان برساند (مثلا کارها را شروع می کند ولی به سرعت تمرکزش را از دست می دهد و نیمه کاره رها می کند).

e: اغلب در ساماندهی کارها و فعالیت هایش مشکل دارد (برای مثال: مشکل در مدیریت تکالیف متوالی، مشکل در نگهداری منظم اشیاء و متعلقات شخصی، بی نظمی در کارها، مدیریت زمانی ضعیف، عدم انجام امور در موعد مقرر).

f: اغلب از تکالیفی که نیازمند فعالیت ذهنی مستمر است دوری می کند، نفرت دارد و یا نسبت به انجام آنها بی میل است (مانند کارهای مدرسه یا کارهای منزل، در نوجوانان و بزرگسالان تهیه گزارش ها، تکمیل کردن فرم ها، مرور مقالات طولانی).

g: اغلب وسایل لازم برای انجام تکالیف یا فعالیت ها را گم می کند (مانند وسایل مدرسه، مداد، کتاب، ابزارآلات، کیف پول، کلید، کاغذ یادداشت، عینک، تلفن همراه).

h: با محرک های خارجی به راحتی حواسش پرت می شود (در نوجوانان بزرگ تر و بالغین می تواند شامل افکار غیر مرتبط هم باشد).

i: فراموشکاری در انجام کارهای روزمره (مانند انجام کارهای منزل، پیغام رساندن، در نوجوانان بزرگ تر و بزرگسالان جواب تلفن دادن، پرداخت قبوض، سر قرار حاضر شدن).

۲- بیش فعالی و تکانشگری: حداقل ۶ مورد از علایم زیر برای حداقل 6 ماه در حدی که با سطح رشدی فرد تطابق نداشته باشد، تداوم داشته و روی فعالیت های اجتماعی، شغلی یا تحصیلی وی تأثیر مستقیم منفی گذاشته باشد.

توجه: علایم موجود صرفا بازتاب یک رفتار مقابله ای، نافرمانی، مخالفت جویی یا عدم درک دستورات یا وظایف محوله نیست. در نوجوانان و بزرگسالان (سن ۱۷ سال به بالا) حداقل ۵ علامت کافی است.

a: اغلب روی صندلی وول می خورد، با دست ها یا پاهایش ور می رود و یا آنها را تکان می دهد.

b: اغلب در مواقعی که لازم است سر جای خود بنشیند صندلی را ترک می کند (مثلا سر کلاس، مطب، محل کار یا سایر مکان هایی که لازم است برای مدتی بنشیند).

c: اغلب در مکان هایی که مناسبتی ندارد می دود یا از در و دیوار بالا می رود (توجه: در نوجوانان و بالغین می تواند محدود به بی قراری باشد).

d: اغلب نمی تواند بی سر و صدا به بازی و سایر فعالیت های تفرحی بپردازد.

e: اغلب در حال حرکت است و به نظر می رسد موتوری به حرکتش وامی دارد (مثلا قادر نیست یک جا ثابت بماند و اگر مدتی طولانی یک جا بماند احساس ناراحتی می کند مثلا در رستوران و ملاقات ها. ممکن است دیگران احساس کنند بی قرار است و یا نمی توانند پا به پای وی بمانند).

f: اغلب زیاد حرف می زند.

g: اغلب قبل از پایان سؤال جواب را می پراند (مثلا جمله دیگران را تکمیل می کند و در مکالمات اجازه صحبت به طرف مقابل نمی دهد و مابین حرف هایش می پرد).

h: اغلب قادر به انتظار کشیدن برای نوبت نیست (مانند موقعی که در صف قرار دارد).

i: اغلب وسط حرف دیگران می پرد و فعالیت شان را قطع می کند (مثلا وسط مکالمات، بازی ها یا کارها داخل می شود، ممکن است از وسایل دیگران بدون اجازه استفاده کند. در نوجوانان و بالغین ممکن است در کار دیگران مداخله و کار را از دستشان بگیرند).

B: چندین علامت بی توجهی یا بیش فعالی – تکانشگری قبل از سن ۱۲ سالگی دیده می شود.

C: چندین علامت بی توجهی یا بیش فعالی – تکانشگری در بیش از یک موقعیت و محل دیده می شود (مثلا در منزل، مدرسه یا کار، با دوستان یا بستگان و یا سایر فعالیت ها).

D: شواهد آشکاری وجود دارد که این علایم سبب تداخل یا افت کیفیت کارکرد اجتماعی، تحصیلی یا شغلی فرد شده اند.

E: علایم منحصرا در جریان اسکیزوفرنی یا یک اختلال روان پریشی دیگر روی نداده و اختلال روانی دیگری آن را بهتر توجیه نمی کند. (مانند اختلال خلقی، اختلال اضطرابی، اختلال تجزیه ای، اختلال شخصیت، مسمومیت یا محرومیت مواد).

طبقات تشخیصی

با تظاهرات مرکب: اگر در ۶ ماه گذشته هم ملاک A1 (بی توجهی) و هم ملاک A2 (بیش فعالی – تکانشگری) وجود داشته است.

عمدتا با تظاهرات بی توجهی: اگر در ۶ ماه گذشته ملاک A1 (بی توجهی) کاملا وجود داشته ولی ملاک A2 (بیش فعالی – تکانشگری) دیده نمی شود.

عمدتا با تظاهرات بیش فعالی – تکانشگری: اگر در ۶ ماه گذشته علایم ملاک A2 (بیش فعالی – تکانشگری) به طور کامل برآورده می شوند ولی ملاک های A1 (بی توجهی) وجود ندارند.

در بهبودی نسبی: وقتی ملاک های تشخیصی قبلا کامل بوده ولی در ۶ ماه گذشته ملاک ها کمتر از حد لازم تشخیصی بوده اند و با این وجود هنوز بر کارکرد اجتماعی، تحصیلی یا شغلی فرد تأثیر منفی می گذارند.

شدت فعلی علایم

خفیف: علایم موجود چندان بیشتر (بیشتر از حد لازم) تشخیص گذاری نیستند و تأثیر منفی آنها بر کارکرد اجتماعی، شغلی فرد خیلی خفیف است.

متوسط: علایم و افت کارکرد بین حد خفیف و شدید است.

شدید: تعداد علایم از حد لازم تشخیص گذاری خیلی بیشتر است، یا چند علامت خاص هنوز شدید هستند یا علایم سبب افت بارز کارکرد اجتماعی یا شغلی فرد شده اند.

تشخیص افتراقی

اختلال نافرمانی مقابله جویانه، اختلال انفجاری متناوب، سایراختلالات رشدی عصبی، اختلال یادگیری اختصاصی، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی)، اختلال طیف درخودماندگی، اختلال دلبستگی واکنشی، اختلالات اضطرابی، اختلالات افسردگی، اختلال دوقطبی، اختلال کژتنطیمی خلقی ایذایی، اختلالات مصرف مواد، اختلالات شخصیت، اختلالات روان پریشی، علایم ADHD ناشی از داروها، اختلالات عصبی شناختی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید:

نوشته اختلال کم توجهی – بیش فعالی ADHD اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال یادگیری اختصاصی Specific Learning Disorder یک اختلال رشدی عصبی است که منشاء زیستی دارد یعنی پایه و اساس ناهنجاری های موجود در سطح شناختی است و نشانه های رفتاری اختلال از آن نشأت گرفته اند. ریشه زیستی علایم شالوده ای از تعاملات عوامل ژنتیک، اپی ژنتیک و عوامل محیطی هستند که بر توانایی مغز در درک و پردازش دقیق و مؤثر اطلاعات کلامی و غیرکلامی تأثیر می گذارند.

اختلال یادگیری فقط پس از شروع تحصیلات رسمی قابل تشخیص است ولی پس از آن در هر زمانی در کودکی، نوجوانی یا بزرگسالی قابل تشخیص گذاری است مشروط بر این که شواهدی موجود باشد مبنی بر شروع آن در طول سال های تحصیلات رسمی (یعنی در طول دوره رشد).

هیچ منبع اطلاعاتی به تنهایی برای تشخیص اختلال یادگیری اختصاصی کافی نیست. اختلال یادگیری اختصاصی تشخیصی بالینی است که بر اساس تجمیع اطلاعات به دست آمده از تاریخچه طبی، تحصیلی، رشدی و خانوادگی فرد، تاریخچه مشکلات یادگیری؛ شامل تظاهرات فعلی و قبلی آن، تأثیر اختلال بر کارکرد تحصیلی، شغلی یا اجتماعی فرد، گزارشات جاری یا قبلی مدارس، پرونده شغلی فرد (شغلی که نیاز به مهارت های تحصیلی دارد)، ارزیابی های رشته تحصیلی مورد نظر و نمرات کسب شده فعلی و قبلی فرد در آزمون پیشرفت تحصیلی استاندارد فردی، به دست می آید.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال یادگیری اختصاصی بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: مشکلات یادگیری و به کارگیری مهارت های تحصیلی که حداقل به شکل یکی از علایم زیر و برای مدت حداقل ۶ ماه، علیرغم انجام مداخلات درمانی برای رفع مشکلات فوق، وجود داشته باشد.

۱- روخوانی دشوار، کند و نادرست کلمات (مثلا هر کلمه را بلند و غلط و یا به کندی و با دودلی می خواند، اغلب کلمات را حدسی می خواند، برای ادای اصوات کلمات مشکل دارد).

۲- اشکال در درک معنی آن چه قرائت می شود (مثلا متن را به درستی می خواند ولی ارتباطات، استنتاج، توالی یا عمق مطلب را درک نمی کند).

۳- مشکلات هجی کردن (مثلا ممکن است حروف صدادار یا بی صدا را اضافه، حذف یا جایگزین نماید).

۴- اشکالات بیان نوشتاری (مثلا اشتباهات متعدد دستوری یا علامت گذاری جملات، به کارگیری پاراگراف هایی با ساماندهی ضعیف، بیان نوشتاری افکارش فاقد شفافیت است).

۵- اشکال در یادگیری مفاهیم و معانی اعداد و یا محاسبات (مثلا فهم ضعیفی از اعداد، روابط و بزرگی آنها دارد، برای جمع اعداد یک رقمی به جای آن که مانند همسالان از اصول ریاضی استفاده کند از انگشتان خود کمک می گیرد، در حین انجام محاسبات عددی گیج می شود و ممکن است فرایندهای دیگری انجام دهد).

۶- اشکال در استدلالات ریاضی (مانند مشکل جدی در به کارگیری مفاهیم، اصول یا روش های حل مسائل عددی).

B: مشکلات موجود در مهارت تحصیلی مزبور شدید بوده و از نظر کمّی از آنچه برای سن تقویمی وی انتظار می رود کمتر است و بر اساس ارزیابی های جامع بالینی و آزمون های انفرادی استاندارد سنجش پیشرفت، سبب تداخل چشمگیر در کارکرد شغلی یا تحصیلی و فعالیت های معمول زندگی روزمره فرد شده است. در افراد ۱۷ ساله و بالاتر تاریخچه اثبات شده وجود نقایص و مشکلات یادگیری را می توان به جای ارزیابی های استاندارد به کار گرفت.

C: اختلالات یادگیری در دوره مدرسه شروع شده ولی ممکن است تا زمانی که ضرورت های تحصیلی در زمینه مهارت تحصیلی مختلف از حد توانایی های فرد بیشتر نشده، آشکار نگردد (مثلا در آزمون های زمان دار، خواندن یا نوشتن گزارشات طولانی در یک مدت مشخص، فشار تحصیلی بیش از حد سنگین).

D: مشکلات یادگیری مزبور توسط کم توانی ذهنی، کاهش حدت بینایی یا شنوایی اصلاح نشده، سایر اختلالات روانی یا عصبی، شرایط حاد اجتماعی – روان شناختی، بلد نبودن زبانی که آموزش های تحصیلی با آن صورت می گیرد یا میزان کم تحصیلات، قابل توجیه نیست.

نکته: چهار ملاک تشخیصی فوق باید بر اساس ترکیب بالینی شرح حال فردی (رشد و نمو، طبی، خانوادگی، تحصیلی)، گزارشات مدرسه، و ارزیابی های آموزشی – روان شناختی کامل گردند.

طبقات تشخیصی 

همراه با اختلال در خواندن: صحت خواندن لغات، سرعت و فصاحت خواندن، درک مطلب شفاهی.

توجه: کژخوانی یا خوانش پریشی Dyslexia اصطلاح جایگزینی است که برای اشاره به یک الگوی اختلال یادگیری به کار می رود و مشخصات آن عبارتند از مشکل در شناسایی روان و دقیق کلمات، رمزگشایی ضعیف و توانایی ضعیف هجی کردن. اگر از کژخوانی برای مشخص کردن نوع مشکل مزبور استفاده می شود، ثبت هرگونه مشکل اضافه تر موجود مانند درک مطلب شفاهی یا استدلال ریاضی نیز اهمیت زیادی دارد.

همراه با اختلال در بیان نوشتاری: صحت هجی کردن، صحت دستور زبان و علامت گذاری جملات، شفافیت یا نظام مند بودن بیان نوشتاری.

همراه با اختلال در ریاضیات: مفهوم عدد، به خاطر سپردن قواعد ریاضی، صحت و روانی محاسبات، صحت استدلال ریاضی.

توجه: محاسبه پریشی Dyscalculia اصطلاح جایگزینی است که برای الگوی مشکلات با مشخصات زیر به کار می رود: مشکل در پردازش اطلاعات عددی، یادگیری اصول و قواعد ریاضی و انجام آسان و درست محاسبات. اگر محاسبه پریشی برای مشخص نمودن این الگوی خاص مشکلات ریاضی به کار می رود، در صورت وجود مشکلات دیگری مانند مشکلات در استدلال ریاضی یا دقت منطق به کارگیری کلمات، آنها را نیز باید مشخص نمود.

شدت فعلی علایم

خفیف: مشکلات مهارت های یادگیری در یک یا دو حوزه تحصیلی دیده می شود ولی آنقدر خفیف هستند که ممکن است فرد بتواند آنها را جبران نماید یا در مواردی که خدمات حمایتی جانبی یا مراکز آموزشی مناسبی وجود دارند عملکرد خوبی را ارائه دهد (به خصوص در سنسن مدرسه).

متوسط: مشکلات قابل توجه در یک یا دو حوزه تحصیلی در حدی که فرد بدون برخی مداخلات شدید و اختصاصی آموزشی در طول دوران تحصیل مدرسه قادر نیست آنها را فرا گیرد. خدمات جانبی یا کلاس های تقویتی ویژه حداقل به صورت پاره وقت در مدرسه، محل کار یا منزل برای تکمیل صحیح و دقیق تکالیف لازم است.

شدید: مشکلات شدید مهارت های یادگیری که چندین حوزه تحصیلی را درگیر کرده است و فرد بدون آموزش های اختصاصی و انفرادی مستمر فشرده در بخش اعظم سال های تحصیل قادر به یادگیری این مهارت ها نیست. حتی با وجود همه خدمات و کلاس های تقویتی در منزل، مدرسه یا محل کار، فرد ممکن است به نحوی کارآمد قادر به تکمیل تکالیف خود نباشد.

تشخیص افتراقی

تفاوت های طبیعی پیشرفت تحصیلی، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی)، مشکلات یادگیری ناشی از بیماری های حسی و عصبی، اختلالات عصبی شناختی، اختلال کم توجهی – بیش فعالی، اختلالات روان پریشی.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال یادگیری اختصاصی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال هماهنگی رشدی Developmental Coordination Disorder با ترکیب بالینی شرح حال (رشد و نمو و طبی)، معاینه بالینی، گزارش مدرسه یا محل کار، و ارزیابی بیمار با کمک آزمون های روان سنجی استاندارد متناسب با فرهنگ فرد امکان پذیر است. علایم ناشی از اختلال مهارت هایی که نیازمند هماهنگی حرکتی است بستگی به سن دارد.

خردسالان با تأخیر به شاخص های اصلی حرکتی رشد می رسند (مانند نشستن، خزیدن، راه رفتن) گرچه بسیاری از آنها در رسیدن به این مهارت ها مشکلی ندارند. معمولا این خردسالان در یادگیری مهارت هایی مانند بالا یا پایین رفتن از پله ها، رکاب زدن، بستن دکمه لباس، تکمیل جورچین و بستن زیپ نیز مشکل دارند. حتی در مواقعی که مهارت های فوق را یاد می گیرند نسبت به همسالان خود، آنها را با ناشی گری، کندی و بی دقتی انجام می دهند.

تظاهرات اختلال در بچه های بزرگ تر و بزرگسالان به صورت بی دقتی و کندی در جنبه های حرکتی کارهایی مانند تکمیل جورچین ها، مدل سازی، بازی های با توپ (به خصوص به صورت گروهی)، دست خط، تایپ کردن، رانندگی یا مهارت های مراقبت از خود بروز می کند. از دیگر عباراتی که برای توصیف این اختلال به کار می روند می توان به کژکنشی Dyspraxia دوران کودکی، اختلال رشدی اختصاصی عملکرد حرکتی و سندرم کودک دست و پا چلفتی اشاره نمود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال هماهنگی رشدی ۴ ملاک زیر بایستی در نظر گرفته شود:

A: یادگیری و انجام مهارت های حرکتی هماهنگ به میزان قابل توجهی کمتر از حد انتظار بر اساس سن تقویمی فرد و فرصت های موجود برای یادگیری مهارت و به کارگیری آن است. این مشکلات به صورت دست و پا چلفتی بودن (مانند انداختن یا برخورد با اجسام) و یا کندی و بی دقتی در انجام مهارت های حرکتی (مانند گرفتن اجسام، استفاده از قیچی و قاشق و چنگال، دست خط، دوچرخه سواری، ورزش ها) تظاهر می کند.

B: افت مهارت های حرکتی ملاک A به شکلی مستمر و بارز با فعالیت های روزمره متناسب با سن بیمار تداخل دارد (مانند مراقبت از خود و حفظ سلامتی) و روی کارکرد تحصیلی/مدرسه، کارکرد شغلی و آمادگی برای آن، تفریح و بازی وی تأثیر می گذارد.

C: شروع علایم در اوایل دوران رشد است.

D: نقایص موجود در مهارت های حرکتی توسط کم توانی ذهنی یا مشکلات بینایی بهتر توجیه نمی شود و مربوط به یک بیماری عصبی مؤثر بر حرکت (مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی، بیماری اضمحلالی) نیست.

تشخیص افتراقی

اختلالات حرکتی ناشی از یک بیماری طبی دیگر، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی)، اختلال کم توجهی – بیش فعالی، اختلال طیف درخودماندگی، سندرم بیش حرکتی مفاصل.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال هماهنگی رشدی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.