اختلال هماهنگی رشدی Developmental Coordination Disorder با ترکیب بالینی شرح حال (رشد و نمو و طبی)، معاینه بالینی، گزارش مدرسه یا محل کار، و ارزیابی بیمار با کمک آزمون های روان سنجی استاندارد متناسب با فرهنگ فرد امکان پذیر است. علایم ناشی از اختلال مهارت هایی که نیازمند هماهنگی حرکتی است بستگی به سن دارد.

خردسالان با تأخیر به شاخص های اصلی حرکتی رشد می رسند (مانند نشستن، خزیدن، راه رفتن) گرچه بسیاری از آنها در رسیدن به این مهارت ها مشکلی ندارند. معمولا این خردسالان در یادگیری مهارت هایی مانند بالا یا پایین رفتن از پله ها، رکاب زدن، بستن دکمه لباس، تکمیل جورچین و بستن زیپ نیز مشکل دارند. حتی در مواقعی که مهارت های فوق را یاد می گیرند نسبت به همسالان خود، آنها را با ناشی گری، کندی و بی دقتی انجام می دهند.

تظاهرات اختلال در بچه های بزرگ تر و بزرگسالان به صورت بی دقتی و کندی در جنبه های حرکتی کارهایی مانند تکمیل جورچین ها، مدل سازی، بازی های با توپ (به خصوص به صورت گروهی)، دست خط، تایپ کردن، رانندگی یا مهارت های مراقبت از خود بروز می کند. از دیگر عباراتی که برای توصیف این اختلال به کار می روند می توان به کژکنشی Dyspraxia دوران کودکی، اختلال رشدی اختصاصی عملکرد حرکتی و سندرم کودک دست و پا چلفتی اشاره نمود.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال هماهنگی رشدی ۴ ملاک زیر بایستی در نظر گرفته شود:

A: یادگیری و انجام مهارت های حرکتی هماهنگ به میزان قابل توجهی کمتر از حد انتظار بر اساس سن تقویمی فرد و فرصت های موجود برای یادگیری مهارت و به کارگیری آن است. این مشکلات به صورت دست و پا چلفتی بودن (مانند انداختن یا برخورد با اجسام) و یا کندی و بی دقتی در انجام مهارت های حرکتی (مانند گرفتن اجسام، استفاده از قیچی و قاشق و چنگال، دست خط، دوچرخه سواری، ورزش ها) تظاهر می کند.

B: افت مهارت های حرکتی ملاک A به شکلی مستمر و بارز با فعالیت های روزمره متناسب با سن بیمار تداخل دارد (مانند مراقبت از خود و حفظ سلامتی) و روی کارکرد تحصیلی/مدرسه، کارکرد شغلی و آمادگی برای آن، تفریح و بازی وی تأثیر می گذارد.

C: شروع علایم در اوایل دوران رشد است.

D: نقایص موجود در مهارت های حرکتی توسط کم توانی ذهنی یا مشکلات بینایی بهتر توجیه نمی شود و مربوط به یک بیماری عصبی مؤثر بر حرکت (مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی، بیماری اضمحلالی) نیست.

تشخیص افتراقی

اختلالات حرکتی ناشی از یک بیماری طبی دیگر، کم توانی ذهنی (اختلال رشدی هوشی)، اختلال کم توجهی – بیش فعالی، اختلال طیف درخودماندگی، سندرم بیش حرکتی مفاصل.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال هماهنگی رشدی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلال حرکالت قالبی Stereotypic Movement Disorder شامل رفتارهای حرکتی تکراری است که به طور واضحی بی هدف بوده و به نظر می رسد حالت غیر ارادی دارند. این رفتارها غالبا شامل حرکات موزون سر، دست ها و بدن هستند که عملکرد انطباقی آشکاری ندارند (بی فایده اند). این حرکات ممکن است با انجام اقداماتی متوقف شوند یا نشوند.

در بچه های با رشد طبیعی گاهی با توجه مستقیم به کودک و یا پرت کردن حواس وی این حرکات قطع می شوند. در کودکانی که دچار اختلال رشدی عصبی هستند پاسخ کمتری به چنین اقداماتی دیده می شود. در سایر موارد خود فرد تلاش می کند با اقداماتی از این رفتارها بکاهد (مثلا نشستن رو دست ها، پیچیدن لباس دور بازوها، یافتن وسیله ای محافظتی).

نیمرخ رفتاری هر فرد ویژگی های خودش را دارد و با دیگران فرق می کند و امضاء رفتاری او محسوب می شود. نمونه هایی از حرکات تکراری بدون آسیب عبارتند از: حرکات تنه به جلو و عقب، به هم کوبیدن یا چرخش دست ها، ضرب گرفتن یا تکان دادن انگشتان روی صورت، تکان دادن یا حرکات موجی بازوها و تکان دادن سر و غیره.

برخی از حرکات خودآسیبی عبارتند از: کوبش سر، سیلی زدن به صورت، انگشت کردن در چشم و گاز گزفتن دست ها، لب ها یا سایر قسمتهای بدن. در این میان انگشت کردن در چشم اهمیت زیادی دارد و بیشتر در کودکانی دیده می شود که نقایص بینایی دارند. ترکیب چند حرکت نیز دیده می شود (مانند حرکات رفت و برگشتی سر، عقب و جلو بردن تنه، تکان دادن مکرر یک زنجیر کوچک در جلوی صورت).

این حرکات تکراری گاهی چندین بار در طی روز تکرار می شود که از چند ثانیه تا چند دقیقه یا حتی طولانی تر ادامه می یابد. دفعات تکرار از چند بار در روز تا یک بار در عرض چند هفته متفاوت است. این رفتارها با توجه به موقعیتی که فرد در آن قرار دارد نیز تغییر می کنند: مثلا بسته به این که چه کاری انجام می دهد، یا وقتی هیجان زده، خسته، کسل یا مضطرب است.

ملاک های تشخیصی

برای تشخیص اختلال حرکات قالبی بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: رفتارهای حرکتی ظاهرا بی فایده و تکراری که به نظر می رسد حالت جبری دارند (مانند تکان دادن یا حرکات موجی دست ها، جنباندن بدن، کوبش سر، گاز گزفتن خود و ضربه زدن به خود).

B: حرکات تکراری مزبور با کارکرد اجتماعی، تحصیلی یا سایر فعالیت های فرد تداخل داشته و می تواند سبب آسیب به خود گردد.

C: علایم در اوایل دوران رشد و نمو بروز می کنند.

D: رفتارهای حرکتی تکراری ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده یا بیماری عصبی نیست و با یک اختلال رشدی عصبی یا روانی دیگر بهتر توجیه نمی شود (مانند اختلال کندن مو “تریکوتیلومانیا”، اختلال وسواسی جبری).

شدت علایم

خفیف: علایم به راحتی توسط محرک های حسی یا انحراف توجه از بین می روند.

متوسط: اقدامات حفاظتی و مداخلات رفتاری اختصاصی برای کنترل علایم ضروری است.

شدید: نظارت مستمر و اقدامات حفاظتی برای پیشگیری از آسیب های جدی مورد نیاز است.

تشخیص افتراقی

حرکات ساده مربوط به رشد طبیعی در شیرخواری و خردسالی، اختلال طیف درخودماندگی، اختلالات تیک، اختلال وسواسی – جبری و اختلالات مرتبط، سایر بیماری های طبی و عصبی (مانند عادات و ادا و اطوار قالبی، دیسکینزی های دوره ای، کره ارثی خوش خیم)، مصرف داروهای خاص مانند آمفتامین و مسمومیت با آن.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلال حرکات قالبی اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.

اختلالات تیک Tic Disorders از چهار طبقه تشخیصی تشکیل شده اند: اختلال توره، اختلال تیک حرکتی یا صوتی مداوم (مزمن)، اختلال تیک گذرا و سایر اختلالات تیک معین و اختلال تیک نامعین. تشخیص انواع اختلالات تیک بر مبنای وجود تیک های حرکتی و/یا صوتی، مدت علایم تیک، سن شروع و عدم وجود هر علت شناخته شده دیگری مانند یک بیماری طبی دیگر یا مصرف مواد است.

اختلالات تیک به ترتیب اهمیت ردیف شده اند (اختلال توره، سپس اختلال تیک حرکتی یا صوتی مداوم (مزمن)، اختلال تیک گذرا و نهایتا سایر اختلالات تیک معین و اختلال تیک نامعین) یعنی هرگاه یک اختلال تیک تشخیص داده شد، دیگر تشخیص های طبقه پایین تر از آن را نمی توان انتخاب نمود.

حرکات یا اصوات ناگهانی، سریع، تکراری و ناموزون را تیک می نامند. ابتلای بیمار به اشکال مختلف تیک در سیر بیماری امری شایع است ولی در دوره خاص شکل تیک های موجود کاملا ویژه و مشخص است. گرچه تیک می تواند تقریبا در تمام گروه عضلات یا صداها دیده شود ولی برخی علایم مانند پلک زدن یا صاف کردن گلو در بین افراد مبتلا شایع تر است. معمولا به نظر می رسد تیک غیر ارادی است ولی فرد قادر است آن را برای زمان های متفاوتی به صورت ارادی کنترل نماید.

تیک هم به صورت ساده و هم پیچیده دیده می شود. مدت تیک های حرکتی ساده خیلی کوتاه است (مثلا در حد صدم ثانیه) و می تواند شامل پلک زدن، بالا انداختن شانه و باز شدن اندام ها باشد. تیک های صوتی ساده شامل صاف کردن گلو، بالا کشیدن بینی و خرناس کشیدن (اغلب به دلیل انقباض دیافراگم یا عضلات حلق دهانی) است.

تیک های حرکتی پیچیده (مرکب) زمان طولانی تری داشته (مثلا چند ثانیه) و اغلب شامل ترکیب چند تیک ساده مانند چرخش سر همزمان با بالا انداختن شانه است. تیک های مرکب گاهی هدفمند به نظر می رسند مانند نمایش های جنسی یا مستهجن تیک گونه (Copropraxia) یا تقلید تیک گونه حرکات دیگر افراد (پژواک کردار). به همین شکل تیک های حرکتی پیچیده شامل تکرار اصوات و کلمات خود فرد (مکرر گویی Palilalia). تکرار آخرین کلمه یا عبارت شنیده شده (واگویی یا پژواک کلام)، یا ادای ناگهانی کلمات ناپسند اجتماعی مانند کلمات مستهجن یا دشنام های قومی و نژادی یا مذهبی (هرزه گویی) است. در مورد هرزه گویی باید این نکته مهم را به خاطر داشت که این کلمات ناگهانی، بلند و تیز یا غرغرگونه بیان می شود و فاقد لحنی شبیه دشنام هایی است که حین درگیری های بین فردی رد و بدل می شود.

ملاک های تشخیصی

نکته: تیک حرکات یا اصوات ناگهانی، سریع، تکراری و ناموزون هستند.

الف) اختلال توره: برای تشخیص این اختلال بایستی ۴ ملاک زیر در نظر گرفته شود:

A: هم تیک های متعدد حرکتی و حداقل یک تیک صوتی باید در دوره ای از بیماری وجود داشته باشند. البته هم زمانی آنها لزومی ندارد.

B: دفعات تیک کم و زیاد می شود ولی پس از بروز اولین تیک حداقل به مدت یک سال ادامه داشته اند.

C: سن شروع تیک قبل از ۱۸ سالگی است.

D: اختلال مزبور مرتبط با اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مانند کوکائین) یا یک بیماری طبی دیگر (مانند بیماری هانتینگتون، آنسفالیت پس از بیماری ویروسی) نیست.

ب) اختلال تیک حرکتی یا صوتی مداوم (مزمن): برای تشخیص این اختلال بایستی 5 ملاک زیر در نظر گرفته شوند:

A: تیک های منفرد یا متعدد حرکتی یا صوتی که در دوره ای از بیماری وجود داشته اند ولی هر دو آنها (حرکتی و صوتی) وجود نداشته اند.

B: ذفعات تیک کم و زیاد می شود ولی پس از بروز اولین تیک حداقل یک سال ادامه داشته اند.

C: سن شروع قبل از ۱۸ سالگی است.

D: اختلال مزبور مرتبط با اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مانند کوکائین) یا یک بیماری طبی دیگر (مانند بیماری هانتینگتون، آنسفالیت پس از بیماری ویروسی) نیست.

E: ملاک های اختلال توره هیچ گاه احراز نشده است.

نکته: مشخص شود: فقط با تیک های حرکتی / فقط با تیک های صوتی.

ج) اختلال تیک گذرا: برای تشخیص این اختلال بایستی 5 ملاک زیر در نظر گرفته شوند:

A: تیک های منفرد یا متعدد حرکتی یا صوتی.

B: تداوم تیک ها از زمان بروز اولین تیک کمتر از یک سال است.

C: سن شروع قبل از ۱۸ سالگی است.

D: اختلال مزبور مرتبط با اثرات فیزیولوژیک یک ماده (مانند کوکائین) یا یک بیماری طبی دیگر (مانند بیماری هانتینگتون، آنسفالیت پس از بیماری ویروسی) نیست.

E: هیچگاه ملاک های تشخیصی اختلال توره یا اختلال تیک حرکتی یا صوتی مداوم (مزمن) احراز نشده است.

د) سایر اختلالات تیک معین

این طبقه تشخیصی برای مواردی به کار می رود که علایم مشخصه اختلال تیکی که ناراحتی بالینی قابل توجه و یا اختلال در کارکرد اجتماعی، شغلی و سایر جنبه های مهم کارکرد فرد ایجاد می کند، وجود دارد ولی ملاک های تشخیصی هیچ یک از اختلالات تیک یا اختلال دیگری در طبقه تشخیصی اختلالات رشدی عصبی را به طور کامل برآورده نمی کند. طبقه تشخیصی سایر اختلالات معین را بالینگر وقتی به کار می برد که قصد دارد دلیل خاصی را برای این که چرا تظاهرات موجود واجد تمام ملاک های تشخیصی اختلالات تیک یا هر اختلال رشدی عصبی دیگری نیست، عنوان نماید. برای این کار در ابتدا اسم گروه (سایر اختلالات تیک معین) و به دنبال آن دلیل خاص مذکور را ذکر می نماید (مثلا با شروع پس از ۱۸ سالگی).

ه) اختلال تیک نامعین

این طبقه در مواردی به کار می رود که علایم مشخص تیک وجود دارد و سبب ناراحتی قابل توجه بالینی و افت کارکرد اجتماعی، شغلی و سایر جنبه های کارکردی فرد شده است ولی ملاک های تشخیصی اختلال تیک یا هر اختلال رشدی عصبی دیگری را به طور کامل در بر نمی گیرد. هنگامی که بالینگر قصد ندارد دلیل خاصی را برای اینکه چرا تظاهرات موجود، ملاک های تشخیصی اختلالات فوق را کامل نمی کند و در مواردی که اطلاعات موجود برای اتخاذ تشخیص قطعی کافی نیست از تشخیص اختلال تیک نامعین استفاده می شود.

تشخیص افتراقی

حرکات غیرطبیعی که ممکن است همراه سایر بیماری های طبی و اختلالات حرکات قالبی دیده شود، دیسکینزی های حمله ای ناشی از مواد، میوکلونوس، اختلال وسواسی – جبری و اختلالات مرتبط.

منبع: راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ویرایش پنجم DSM-5، انجمن روان پزشکی آمریکا ۲۰۱۳، ترجمه دکتر فرزین رضاعی و دیگران، انتشارات ارجمند.

   این مطلب را به اشتراک بگذارید

نوشته اختلالات تیک اولین بار در بهداشت روانی. پدیدار شد.